W numerze 8-9/2018

100-LECIE ODRODZENIA POLSKI

Paradoks ”obcej ziemi"

Utrata przez Polskę niepodległości sprawiła, iż wielu wybitnych specjalistów znalazło się na emigracji lub na syberyjskim zesłaniu. Ich losy związały się z „obcą ziemią”. Niektórzy i tam przyczynili się do Odrodzenia Polski.

Marek Bielski


Kalendarium 1941-1943


INŻYNIER

Wynalazki na nowe 100-lecie

Po raz 24 spotkaliśmy się na miłej uroczystości - Giełdzie Wynalazków Stowarzyszenia Polskich Wynalazców i Racjonalizatorów otwartej 22 marca 2018 r. Jak zwykle była okazja do wyróżnienia najlepszych, którzy odnieśli sukcesy na wystawach światowych w latach 2016-2017, co łączyło sie z wystawą medalowych prac. Tego roku patronat nad Giełdą objął Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wicepremier Jarosław Gowin.

jaz.


45-lecie telefonu komórkowego

- Joel, dzwonię do Ciebie z prawdziwego przenośnego telefonu komórkowego – powiedział 3 kwietnia 1973 r. Martin Cooper, amerykański inżynier z Motoroli, twórca mobilnej rewolucji, Joelowi Engelowi z AT&T, swojemu ówczesnemu głównemu konkurentowi. Cisza w słuchawce była potwierdzeniem ogromnego sukcesu i znaczenia wynalazku, którym Motorola zmieniła świat.

Jerzy Bojanowicz


INNOWACJE

Perowskit rusza na budowy

Twórczyni ogniw fotowoltaicznych z perowskitu (minerału zbudowanego z tytanianu(IV) wapnia, CaTiO3), dr Olga Malinkiewicz została wyróżniona spośród grona 25 kandydatek do zaszczytnego tytułu w Konkursie FSNT-NOT – Plebiscycie WYNALAZCZYNI 2017. Firma utworzona przez dr Malinkiewicz podpisała już umowę licencyjną ze Skanska o współpracę związaną z aplikacją perowskitu w budownictwie komercyjnym. Będzie to pierwsze takie wdrożenie i szansa na to, by polska innowacyjność techniczna dała o sobie znać na arenie międzynarodowej.

O perspektywach zastosowania ogniw perowskitowych  z Adamem  Targowskim, menadżerem ds. zrównoważonego rozwoju w spółce biurowej Skanska rozmawia Zygmunt Jazukiewicz


Kobot z planety 4.0

Organizatorzy marcowych Targów Automaticon 2018 mogą mówić o sukcesie. Ponad 300 wystawców przedstawiło produkty ponad 500 firm, w tym wiele nowości. Zwiedzający też dopisali (ponad 12 tys.). Nie oznacza to jednak, że jesteśmy potęgą w automatyzacji. Raczej odwrotnie.

Zygmunt Jazukiewicz


Osieciowany moto-świat

Automatyzacja jazdy, łączenie branż (Connected Industry), sztuczna inteligencja to tematy międzynarodowej konferencji o nazwie „Bosch Connected World” w Berlinie. Przedstawiciele branży IoT przedyskutowali problemy i wyznaczyli nowe kierunki w zsieciowanym świecie jutra.

Erwin Halentz


NAUKA

Naprawa materiału genetycznego w komórkach

W pracy przedstawiono możliwości jakie dają nam wyniki badań naukowych na polu naprawy informacji genetycznej oraz możliwości wprowadzania nowych genów do materiału genetycznego znajdującego się w jądrze komórkowym. Dane literaturowe przedstawione w niemniejszej pracy przeglądowej pozwalają patrzeć z optymizmem na ciągły rozwój biologii komórki oraz możliwości poprawy efektywności odczytywania informacji genetycznej.

Katarzyna Chat, Jerzy Peszke, Śląskie Międzyuczelniane Centrum Edukacji i Badań Interdyscyplinarnych


Wiry magnetyczne w warstwowych nadprzewodnikach wysokotemperaturowych

W artykule przedyskutowano problematykę wirów magnetycznych występujących w warstwowych nadprzewodnikach wysokotemperaturowych. Rozpatrzono ich strukturę elektromagnetyczną i podano analizę matematyczną ich opisu. Rozpatrzono zarówno nici wirowe występujące w nadprzewodnikach klasycznych, a także samoistnie w wysokotemperaturowych nadprzewodnikach żelazowych o umiarkowanej anizotropii, jak też płaskie wiry w warstwowych nadprzewodnikach na bazie miedzi oraz magnetyczne wiry Josephsonowskie występujące w obszarach międzywarstwowych. Omówiono zastosowania tych obiektów w przyrządach pomiarowych.

prof. dr hab. Jacek Sosnowski, Instytut Elektrotechniki, Warszawa


Mechaniczny układ pomiaru prędkości światła przepływającego w jednym kierunku

W pracy została przedstawiona koncepcja urządzenia do pomiaru prędkości światła biegnącego w jednym kierunku. Wyznaczone zostały także minimalne parametry tego urządzenia na podstawie Szczególnej Teorii Eteru.

dr inż. Karol Szostek, Katedra Termodynamiki i Mechaniki Płynów, Politechnika Rzeszowska

dr inż. Roman Szostek, Katedra Metod Ilościowych, Politechnika Rzeszowska

 


ŚRODOWISKO, W KTÓRYM ŻYJEMY

Czekając na nowe parki narodowe

Z Aleksandrem Brzózką, rzecznikiem Ministerstwa Środowiska, rozmawia Jerzy Bojanowicz.


Lasy termo

W trakcie rutynowej dyskusji redakcyjnej, gdy poinformowałem, że będę pisał o termomodernizacji w Lasach Państwowych jeden z kolegów zapytał: a co można ocieplać w lesie?- przecież nie drzewa. Rzeczywiście drzew nie da się ocieplać, zresztą po co? Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe dysponują jednak ogromnym majątkiem w postaci budynków.

Henryk Piekut 


Zielone dachy – fantazja czy obowiązek?

Z Prezesem Polskiego Stowarzyszenia Dachy Zielone, dr inż. Martą Weber-Siwirską rozmawia Zygmunt Jazukiewicz


ZDROWIE

Co ślinę na język przyniesie?

Na suchość jamy ustnej może cierpieć już 40% populacji. Skala tego zjawiska zaskakuje nawet lekarzy. Jego przyczyny mogą być bardzo różne: poważne choroby, przyjmowane lekarstwa, stres. Badania nad sztuczną śliną od 10 lat prowadzą specjaliści inżynierii biomedycznej z Wydziału Mechanicznego Politechniki Białostockiej.

if (na podst. mat. Politechniki Białostockiej)


Włos dobrze widziany

Polska lekarka uczy dermatologów na całym świecie, w jaki sposób skutecznie i nieinwazyjnie zbadać włosy, precyzyjnie określając przyczynę ich utraty.

Irena Fober


STAŁE POZYCJE

Felieton. Niedziele wolne przymusowo


Filozofia pojęć technicznych (120). Uszczelka


Giełda wynalazków i projektów. Dla chirurgów i metalurgów


Wino dla inżyniera (199). Videlec z winem


Parlament 500 milionów. Finanse po 2020


Kandydaci do tytułu "Złoty Inżynier 2018": Olga Malinkiewicz, Tomasz Walczykieicz


Recenzja PT: Wszystko o diagnozie budynku


Wątpię, więc jestem. Bezpańskie dobro


Wydarzenia


Efekty-defekty


WSPOMNIENIE

Ela Maszer (1960-2018)


NOT inżynierom stulecia

Dla pokolenia, które przeżyło odrodzenie państwa polskiego po 123 latach zaborów rok 1918 był świętością. Powrót Polski na mapę świata, organizacja własnej państwowości było spełnieniem dążeń wolnościowych. Ich wyrazem były zrywy powstańcze oraz współdziałanie z wrogami zaborców (epoka Napoleona). Jednakże nie było to jedyne sposoby walki o własne państwo.

Germanizacja w Prusach i rusyfikacja w Królestwie Polskim (Kongresówce) paradoksalnie odniosły przeciwny skutek niż planowali zaborcy. Spowodowały bowiem rozbudzenie świadomości narodowej, która nie tylko objęła szlachtę, ale również chłopów i robotników. Pomimo lat niewoli i klęsk powstań nie zginęła w społeczeństwie pamięć o własnym państwie. Każde kolejne pokolenie na nowo konspirowało i podejmowało walkę z zaborcami zarówno zbrojną jak i pracę u podstaw.

Wspaniałym jej przykładem było budowanie fundamentów oświatowych, kulturalnych i ekonomicznych przyszłego państwa w zaborze pruskim. Konsolidowało różne grupy społeczne, utrwalając poczucie narodowe, wyzwalając inicjatywy społeczne. Społeczeństwo – wykorzystując luki w prawie pruskim – zaczęło się organizować w obronie polskości w edukacji, kulturze i w gospodarce. Powstawały społeczne polskie instytucje i organizacje o charakterze ekonomicznym, których celem był opór wobec zaborców.

Przez cały XIX i początek XX w. Polacy marzyli o własnym państwie. Ich walka często kończyła się represjami i stratą majątku, uszczerbkiem na zdrowiu, czy przymusem do opuszczenia kraju a nawet Sybirem.

Polska poniosła w czasie zaborów ogromne straty ludzkie, kulturalne i ekonomiczne. Brak własnego państwa spowodował zacofanie oświaty (brak polskiej szkoły), ogromne opóźnienia w rozwoju nauki i gospodarki. Zaborcy bowiem słabiej dbali o rozwój terenów, które przysparzały im wielu kłopotów politycznych i narodowych. Do tego doszły straty gospodarcze, jakie poniosły ziemie polskie w wyniku I wojny światowej.

W czasie zaborów, gdy Polacy musieli walczyć o niepodległość i zachowanie polskości, przeciwko wynarodowianiu, kraje Europy zachodniej przezywały kolejne rewolucje przemysłowe: wiek pary i elektryczności, rodziła się atomistyka. Te techniczne nowości docierały do kraju, ale ich wdrożenie do życia gospodarczego często nie było możliwe, bo zamiast budować trzeba było chwytać za broń.

Przypominam tu te powszechnie znane fakty, aby uzmysłowić nam wszystkim, przed jak ogromnymi zadaniami stanęli w 1918 r. Polacy i nasze młode państwo. Pierwszym było ustalenie granic, o co trzeba było walczyć i na wschodnich i zachodnich rubieżach oraz zadbać o ich uznanie na arenie międzynarodowej. Tu należy pamiętać o roli, jaką odegrał Ignacy Paderewski. Trzeba też przypomnieć, iż 11 listopada 1918 r. Wielkopolska była ciągle częścią Prus. Przybycie 26 grudnia 1918 r. do Poznania Ignacego Paderewskiego było iskrą, która wywołała 27 grudnia zwycięskie Powstanie Wielkopolskie, trwające ponad 2 miesiące. Zwycięstwo tego powstania i zabiegi dyplomatyczne zmusiły państwa zachodnie do usankcjonowania w traktacie pokojowym pozostania w granicach Polski: Pomorza Gdańskiego, Wielkopolski. Mocarstwa uznały, iż o przynależność do Polski Górnego Śląska, Warmii i Mazur zadecyduje plebiscyt. Ustalono, iż Dolny Śląsk pozostanie przy Prusach.

Plebiscyt przypadł na trudny czas wojny polsko-bolszewickiej, co powodowało, iż młode państwo polskie nie mogło mocno zaangażować się we wesparcie Polaków na Górnym Śląsku, Warmii i Mazurach, co niekorzystnie odbiło się na wynikach plebiscytu. Warmia i Mazury odpadły od Polski, a z Górnego Śląska po stronie niemieckiej pozostał Bytom, Gliwice i Racibórz.

Wschodnia granica została ukształtowana po wygranej wojnie 1920 r., w wyniku ryskiego traktatu pokojowego. Duża część przedrozbiorowego terytorium Polski pozostała poza jej granicami. Ustalenie granicy z Czechami również nie odbyło się pokojowo. We wszystkich działaniach na rzecz ustalenia granic Rzeczypospolitej duże zasługi miała Polska Organizacja Wojskowa, szczególnie w przygotowaniu i przeprowadzeniu powstań Wielkopolskiego i Śląskich.

Odbudowane państwo polskie liczyło 27 mln. mieszkańców oraz obejmowało 388 400 km2. Mniejszości narodowe stanowiły 31%, co bardzo utrudniło scalanie ziem przez ponad 100 lat rządzonych według praw zaborców.

Od początku bieżącego roku przypominamy na łamach Przeglądu Technicznego działania inżynierów w II RP i to nie tylko te w obszarze nauki, techniki i gospodarki, ale także polityki (M.M. Drozdowski „Rzeczypospolita Inżynierska w pierwszych latach Niepodległości 1918-1922”, PT 1’18; 2-3’18; 4’18). Rozpoczęliśmy także publikację wybranych przez nas dat z Jubileuszu 100-lecia.

FSNT-NOT zaplanowała bogate obchody wielkiego jubileuszu stulecia. Uznaliśmy za ważne spopularyzowanie działalności inżynierów, dzięki której II RP niezwykle szybko nadrabiała zapóźnienia cywilizacyjne. W wielu dziedzinach osiągnęliśmy niebywałe sukcesy. Oprócz powszechnie znanych przykładów dokonań polskich inżynierów (budowa Gdyni, COP-u), chcemy przybliżyć osiągniecia w zbudowaniu i rozwoju przemysłu lotniczego i zbrojeniowego oraz, co bardzo ważne w scaleniu trzech zaborów. Już na początku budolwy Państwa powołano m.in.: Urząd Patentowy; Miar i Wag; Statystyczny.

O tym wszystkim będziemy przypominali na imprezach, spotkaniach organizowanych przez środowisko stowarzyszeń naukowo-technicznych, które uzyskały Patronat Narodowy Prezydenta RP oraz prawo używania logo Programu Wieloletniego „Niepodległa”.

Ewa Mańkiewicz-Cudny

 


Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl