Nie czekając na zmianę klimatu


14-05-2017 16:51:17

Zmiany klimatu będą miały wpływ na dynamikę rozwoju miast, kondycję ekonomiczną państw, a także na jakość życia (w polskich miastach mieszka ponad 60% populacji kraju). W przystosowaniu się do nich mają pomóc dwa projekty.

„Adaptacja do zmian klimatu w małych i średnich miastach” poprzez zapewnienie na poziomie lokalnym dostępu do wiedzy na temat adaptacji do zmian klimatu oraz realizacji celów adaptacyjnych określonych w unijnej i krajowej strategii adaptacji do zmian klimatu, to główne cele pierwszego projektu.

CLIMCITIES

– Aktywne działania adaptacyjne, takie jak projekt CLIMCITIES, to systematyczne i racjonalne podejście do zmian klimatu. Dobrze zaplanowane, podjęte odpowiednio wcześnie działania adaptacyjne to przede wszystkim ochrona ludzkiego życia, a także wymierne korzyści ekonomiczne w przyszłości – uważa Artur Michalski, zastępca prezesa Zarządu NFOŚiGW.

Projekt jest skierowany do pracowników administracji samorządowej i mieszkańców miast małych i średnich (50-99 tys. mieszkańców i mniejszych) oraz do lokalnych liderów zaangażowanych w działania proekologiczne i środowiskowe, mogących wesprzeć adaptację do zmian klimatu. Przejdą oni cykl szkoleń (seminariów i warsztatów, a dodatkowe materiały szkoleniowe dostępne będą przez internet), podczas których ok. 500 osób pozna aktualną wiedzę o zmianach klimatu i adaptacji do skutków tych zmian oraz nauczy się, w jaki sposób opracować miejski plan adaptacji i jak angażować mieszkańców w jego realizację.

Ponadto w pięciu miastach eksperci IOŚ-PIB opracują strategie adaptacji miast do zmian klimatu. Strategia adaptacji – narzędzie do podejmowania działań adaptacyjnych na rzecz miasta i mieszkańców – zostanie opracowana w ścisłej współpracy z urzędami miast i mieszkańcami. Zadaniem ekspertów, poza wykonaniem kompleksowej diagnozy zagrożeń, będzie wspieranie lokalnych władz samorządowych i mieszkańców miasta w świadomym i odpowiedzialnym reagowaniu na prognozowane zmiany klimatu i ich przewidywane skutki.

Przewidywane korzyści z realizacji CLIMCITIES to przede wszystkim zwiększenie świadomości potrzeby adaptacji do zmian klimatu wśród społeczności lokalnych, podniesienie kompetencji samorządów w zakresie rozwiązywania problemów miast wynikających ze zmian klimatu oraz podniesienie odporności średnich i małych miast na zmiany klimatu.

Miejskie Plany Adaptacji (MPA)

Dr inż. Krystian Szczepański, dyrektor IOŚ-PIB, zauważa, że projekt CLIMCITIES tworzy synergię z projektem realizowanym dla Ministerstwa Środowiska „Opracowanie planów adaptacji do zmian klimatu w miastach powyżej 100 tys. mieszkańców” (MPA) i stanowi jego uzupełnienie w zakresie specjalistycznej wiedzy przekazanej pracownikom samorządowym dotyczącej adaptacji do zmian klimatu.

Głównym celem MPA jest ocena wrażliwości na zmiany klimatu 44 największych polskich miast i zaplanowanie działań adaptacyjnych, adekwatnych do zidentyfikowanych zagrożeń. Projekt realizuje konsorcjum: IOŚ-PIB - lider, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - PIB, Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych oraz firma konsultingowo-inżynierska Arcadis. Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (85%) oraz ze środków budżetu państwa.

- Miejskie plany adaptacji są lokalną odpowiedzią na globalne zmiany klimatu i elementem dbania o bezpieczeństwo ekologiczne Polski – powiedział prof. Jan Szyszko, minister środowiska, na konferencji inaugurującej projekt. Podkreślił, że punktem wyjścia dla wszelkich działań środowiskowych, gospodarczych czy społecznych powinna być zgodność z zasadą zrównoważonego rozwoju. - Funkcjonowanie miast wiąże się z łączeniem wielu funkcji, zarówno społecznych, gospodarczych jak i rekreacyjnych. Dlatego niezwykle ważne jest planowanie przestrzenne i odpowiednia urbanistyka, które pozwalają na połączenie funkcji użytkowych miasta z potrzebami mieszkańców, takimi jak dobrej jakości woda czy powietrze. Plan ma pomóc stworzyć władzom lokalnym mapę drogową, która będzie ekspercką podstawą do zwiększenia odporności tych miast

Paweł Sałek, wiceminister środowiska, pełnomocnik rządu ds. polityki klimatycznej, zaznacza, że kluczową rolę w kontekście działań adaptacyjnych odgrywają samorządy lokalne, które zarządzają infrastrukturą, transportem i ochroną środowiska: - Władze miast są najbliżej obywateli, stąd mają najwięcej możliwości wpływu na promowanie proekologicznych i proklimatycznych postaw mieszkańców. Aby przystosować obszary miejskie do skutków zmian klimatu, a jednocześnie wpłynąć na większą integrację tych obszarów ze środowiskiem, dbając przy tym o jego ochronę, należy stosować narzędzia prawa miejscowego i dokumenty planistyczne, np. miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego.

Zdaniem dr. Krystiana Szczepańskiego realizując projekt MPA dołączamy do światowej czołówki państw, które odpowiedzialnie i kompleksowo zajmują się działaniami adaptacyjnymi do zmian klimatu. - Efektem naszych wysiłków będzie wypracowanie pakietów działań technicznych, organizacyjnych i edukacyjnych, które zwiększą odporność polskich miast na zagrożenia związane ze zmianami klimatu.

Miejskie Plany Adaptacyjne, przygotowywane we współpracy z władzami miast oraz przy udziale i zaangażowaniu mieszkańców, precyzyjnie zidentyfikują podatność polskich miast na zagrożenia związane za zmianami klimatu. Identyfikacja ta pozwoli na wypracowanie planów adaptacji dla obszarów i sektorów wrażliwych na skutki ekstremalnych zjawisk atmosferycznych (deszcze nawalne, powodzie, fale upałów i mrozów itp.) do 2020 r., z perspektywą do 2030 r. Samorządy otrzymają identyfikację najpoważniejszych zagrożeń oraz najbardziej wrażliwych sektorów i obszarów miasta, a także pakiet wyselekcjonowanych działań zwiększających odporność na zagrożenia związane ze zmianami klimatu, wraz z oceną ich efektywności. W ramach projektu zaplanowano warsztaty (po trzy w każdym mieście) dla ponad 2,5 tys. uczestników. Warto dodać, że w MPA uczestniczą również miasta poniżej 100 tys. mieszkańców: Mysłowice, Siemianowice Śląskie i Czeladź należące do konurbacji górnośląskiej oraz Sopot (Trójmiasto).

Korzyści

CLIMCITIES zakończy się w listopadzie br., a MPA powstaną do końca 2019 r. Efektem obu projektów będzie m.in. podniesienie odporności miast na zmiany klimatu, które mogą mieć dla mieszkańców katastrofalne skutki, a wiec poprawienie bezpieczeństwa i jakości życia.

Jednym z priorytetów jest zagospodarowanie wód opadowych. Ponieważ z prognoz wynika, że nawalne deszcze mogą pojawiać się częściej i być intensywniejsze, dla samorządów ważne jest nie tylko zaplanowanie działań, ale również zapewnienie źródeł ich finansowania. Obecnie z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko można uzyskać dofinansowanie przedsięwzięć dotyczących systemów gospodarowania wodami opadowymi na terenach miejskich: budowa, rozbudowa lub remont sieci kanalizacji deszczowej, zbiorników wód opadowych wraz z infrastrukturą towarzyszącą oraz likwidacja zasklepienia lub uszczelnienia gruntu.

A przecież to tylko jedno z „klimatycznych” zagrożeń.

Jerzy Bojanowicz

CLIMate change adaptation in small and medium size CITIES realizowany jest przez Instytut Ochrony Środowiska - Państwowy Instytut Badawczy na podstawie umowy zawartej z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Koszt przedsięwzięcia sfinansuje Fundusz Współpracy Dwustronnej Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego na lata 2009-2014 i budżet państwa. Stąd norweski partner IOŚ-PIB – agencja badawczo-szkoleniowa Vista Analyse, która ma międzynarodowe doświadczenie doradcze w opracowywaniu miejskich strategii adaptacyjnych.

W Polsce w latach 2001-2011 w skutek ekstremalnych zjawisk pogodowych zarejestrowano straty w wysokości ponad 56 mld zł (koszty bezpośrednie). Szacuje się, że do 2020 r., bez podjęcia działań adaptacyjnych, straty te mogą wynieść 86 mld zł, a w latach 2021-2030 ponad 120 mld zł.

Na terenach bezpośredniego ryzyka zalewowego mieszka 300 tys. osób.

Istotne są też zagrożenia biologiczne (insekty i mikroorganizmy przenoszące choroby zakaźne), klimatologiczne (susze wynikające z niedoborów wody, pożary) i geofizyczne, czyli ruchy grawitacyjne, jak lawiny, osuwiska itp.

Komentuje Waldemar Rukść

9-10
Aktualny numer WSZYSTKIE
eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl