Fotony na tropach nowotworów


15-07-2017 14:05:45

Prof. zw. dr hab. Halina Abramczyk, Wydział Chemiczny Politechniki Łódzkiej, Międzyresortowy Instytut Techniki Radiacyjnej.

Parę zdań z CV

Absolwentka Uniwersytetu Łódzkiego. Stopień doktora i doktora habilitowanego uzyskała na Politechnice Łódzkiej (PŁ). Stworzyła i kieruje Laboratorium Laserowej Spektroskopii Molekularnej Wydziału Chemicznego PŁ. Wiele lat spędziła za granicą, pracując w: Zentrum fur Interdisziplinare Forschung, Universität Bielefeld, w Consejo Superior de Investigaciones Cientificas w Madrycie, Martin Luther Universität w Halle, University of Arizona w USA. Stypendystka Fulbrighta. W latach 2007–2010 kierowała Katedrą Marie Curie Excellence Chair w Max Born Institute, jednym z najlepszych centrów laserowych w Europie. Jest zapraszana do wygłoszenia wykładów na całym świecie, m.in. w Stanford University, University of California, University of Arizona. Niemieckie pisma naukowe okrzyknęły ją Marią Curie od Laserów (Marie Curie der Laserforshung).

Wynalazki, patenty, wdrożenia

Dzisiaj zajmuje się badaniami na pograniczu chemii, fizyki, biologii i diagnostyki medycznej, współtworząc polską szkołę spektroskopii molekularnej. Rozwinęła zastosowanie spektroskopii Ramana w badaniach „omicznych” (proteomika, epigenetyka, metabolomika, lipidomika, glikomika), które pozwalają wyjaśnić biologiczno-chemiczno-fizyczne zasady funkcjonowania organizmu. W analizie tkanek i komórek wykorzystuje też techniki AFM (mikroskopia sił atomowych), SNOM (skaningowa mikroskopia optyczna bliskiego pola), SERS (wzmocniona powierzchniowo spektroskopia Ramana) oraz spektroskopii femtosekundowej. Zajmuje się metodami diagnostycznymi wykorzystującymi oddziaływanie tkanki z promieniowaniem elektromagnetycznym powodujące rozpraszanie Ramana, co pozwala wykryć zmiany nowotworowe już w bardzo wczesnym stadium.

Jej największym osiągnięciem jest wdrożenie do praktyki klinicznej „biopsji optycznej”, która – dzięki wykorzystaniu biomarkerów Ramana – pozwoli w czasie rzeczywistym podczas operacji jednoznacznie wskazać margines zmian nowotworowych różnych narządów: mózgu, gruczołu piersiowego, przewodu pokarmowego, organów głowy i szyi, a także odróżnić prawidłowe tkanki od tkanek nowotworowych. Uchroni to przed nawrotem choroby i ponowną operacją. Ta przyjazna dla pacjenta, minimalnie inwazyjna technika, ma szansę w bardzo bliskiej przyszłości zrewolucjonizować diagnostykę medyczną i zastąpić badanie histopatologiczne.

Prace nad biomarkerami Ramana w tkance i krwi prowadzi we współpracy z Uniwersytetem Medycznym w Łodzi i Centrum Matki Polki. Badania dotyczą fenotypu lipidowego zmian nowotworowych w tkance ludzkiej i modelach linii komórkowych. Zespół pod jej kierunkiem badał przeprogramowanie metaboliczne lipidów w komórkach nowotworowych, co pozwoliło zbadać biochemiczny skład kropli lipidowych i spektroskopowych wyznaczników stanu biochemicznego kropli lipidowych w zależności od stopnia agresywności.

Stworzyła metodę monitorowania zmian epigenetycznych (acetylacji i metylacji) w chorobach nowotworowych oraz monitorowania polaryzacji komórek epitelialnych w przewodzie mlecznym gruczołu piersiowego. Ze współpracownikami wykazała, że zastosowanie połączonych metod obrazowania Ramana, AFM, SNOM ujawnia charakterystyczne cechy drgań cząsteczek, mechaniczne parametry sztywności i adhezji, które odróżniają prawidłowe komórki od nowotworowych oraz monitorują fenotyp nowotworowy, także zmiany epigenetyczne towarzyszące rozwojowi nowotworu.

Jest to znaczący wkład w rozwój nowej dziedziny nauki – nanoonkologii. Wykazała, że mapowanie Ramana dostarcza informacji o lokalizacji i rozmieszczeniu różnych składników biochemicznych wewnątrz światła przewodu mlecznego, komórek nabłonkowych przewodu i tkanek stromy wokół przewodu podczas rozwoju raka. Ten rodzaj informacji przestrzennych, poprzez monitorowanie różnych składników chemicznych w określonych strukturach komórkowych tkanki piersi, opublikowano po raz pierwszy w literaturze światowej.

Publikacje, konferencje, aktywność naukowa

Członkini komitetów naukowych konferencji: m.in. European Conference on Spectroscopy of Biological Molecules w Oksfordzie, CLEO Europe-EQEC w Monachium, a także komitetu redakcyjnego Journal of Molecular Liquids. W latach 1992–2015 wchodziła w skład zarządu European Molecular Liquids Group. Przewodnicząca Polskiego Stowarzyszenia Stypendystów Fulbrighta. Autorka ok. 230 publikacji, w tym ok. 100 artykułów w czasopismach o wysokim współczynniku oddziaływania IF oraz 11 książek lub rozdziałów (m.in. „Introduction to Laser Spectroscopy”, 2005, Elsevier). W 2016 r. powołano ją do Rady Kongresu Nauki.

Żywo interesuje ją kwestia niewystarczającej obecności kobiet w ciałach zarządzających w nauce i szkolnictwie wyższym, zasiadała w komitecie naukowym pierwszej w Polsce międzynarodowej konferencji Women in science. Tradition of Maria Skłodowska-Curie.

Prywatnie

Maluje, uwielbia podróże. Jej książka „Czy Afryka zaśpiewa o mnie pieśń?” podąża śladami białych osadników XX w. w Kenii i Tanzanii. Dorosły syn Wiktor jest specjalistą od finansów i bankowości.

Trwanie w zawodzie naukowca wymaga samodyscypliny, ale daje też dużo satysfakcji i ćwiczy w samoograniczeniu. Jest to bardzo ważna i dobra strona życia, bo niełatwo o samoograniczenie gdy wszystko jest dostępne i tyle możliwości leży w zasięgu ręki. Zaletą samoograniczenia jest to, że pozwala dawkować przyjemność, a ta wtedy starcza na dłużej, dlatego w moim wieku w dalszym ciągu znajduję mnóstwo rzeczy, które mnie cieszą.

if

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl