Laureaci i ich dokonania


05-12-2017 16:26:42

Piotr Trzonkowski (1974) w 2003 r. obronił doktorat na Gdańskim Uniwersytecie Medycznym. Staż podoktorski odbył na Uniwersytecie w Oksfordzie, ale habilitował się w Polsce (2007).

Był profesorem wizytującym na Uniwersytecie Chicagowskim, utrzymuje współpracę z ośrodkami w Wlk. Brytanii, Hiszpanii, Holandii, Niemczech i Stanach Zjednoczonych. Od 2009 r. kieruje Zakładem Immunologii Klinicznej i Transplantologii GUMed.

Laureat krajowych i międzynarodowych nagród: Prezesa Rady Ministrów, Ministra Zdrowia, Wydziału V Polskiej Akademii Nauk, Polskiego Towarzystwa Gerontologicznego, Polskiego Towarzystwa Immunologii Doświadczalnej i Klinicznej, Transplantation Society, Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, Polskiego Towarzystwa Transplantacyjnego „Pro Transplantationibus Fovendis” oraz programów FNP: START i HOMING/POWROTY. Udekorowany Srebrnym Krzyżem Zasługi.

Autor 114 prac, które cytowano ponad 2 tys. razy. Artykuł na temat klinicznego zastosowania komórek TREG opublikowało prestiżowe Science Translational Medicine. Zasiada w kolegiach redakcyjnych czasopism: Transplantation, Frontiers in Immunology, Paediatric Reviews, Immunotherapy, Biodrugs.

***

Limfocyty TREG (limfocyty T regulatorowe) występują naturalnie w organizmie człowieka i odpowiadają za tzw. tolerancję immunologiczną. Jeśli jest ich za mało, białe krwinki zaczynają „strzelać” do naszej tarczycy, trzustki czy mózgu i tak powstaje m.in. cukrzyca typu 1, choroba Hashimoto czy stwardnienie rozsiane.

Laureat pobrał krew chorego, namnożył limfocyty TREG i przeszczepił je z powrotem do organizmu pacjenta. Jako pierwszy na świecie zastosował sztucznie namnożone komórki regulatorowe w terapii człowieka. W 2007 r. pierwsze iniekcje wykonał na sobie, aby przekonać się, czy metoda jest bezpieczna!

Badania wykazały, że komórki TREG mogą leczyć inne choroby autoimmunologiczne i zapobiegać ich rozwojowi. Obecnie są testowane w stwardnieniu rozsianym. W różnych ośrodkach na świecie bada się m.in. leczenie nieswoistych zapaleń jelit, autoimmunologicznych zapaleń oka, reumatoidalnego zapalenia stawów, tocznia rumieniowatego i innych chorób tkanki łącznej (kolagenoz), astmy oskrzelowej, odrzucania przeszczepionych narządów, a nawet rzadkich chorób, takich jak dystrofie mięśniowe. Wprowadzony niedawno w onkologii nowy rodzaj immunoterapii „wyłączającej” limfocyty TREG znakomicie podnosi wyleczalność wielu nowotworów.

Wszystkie badania, od eksperymentu do zastosowania w leczeniu, były prowadzone w Polsce, a metoda została opatentowana.

 

Daniel Gryko (1970) ukończył Wydział Chemii UW. Doktorat obronił w Instytucie Chemii Organicznej PAN, tam też habilitował się w wieku 33 lat. Staż podoktorski odbył na Uniwersytecie Stanowym w Karolinie Północnej w Stanach Zjednoczonych (1998-2000). Pracował jako profesor wizytujący na Uniwersytecie Burgundzkim we Francji oraz jako badacz wizytujący na Uniwersytecie Stanu Teksas w Austin. W 2008 r. otrzymał tytuł profesora zwyczajnego. Przez pięć lat pracował również na Politechnice Warszawskiej.

Obecnie jest pracownikiem naukowym PAN i kieruje grupą badawczą w Instytucie Chemii Organicznej. Choć bierze udział w licznych projektach międzynarodowych, swoje badania prowadzi w Polsce. I to do niego przyjeżdżają naukowcy z zagranicy.

Laureat nagród: Towarzystwa Porfiryn i Ftalocyjanin (2008), Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego (2012), nagrody im. Wojciecha Świętosławskiego przyznanej przez Polskie Towarzystwo Chemiczne (2013) oraz subsydium profesorskiego MISTRZ FNP (2013), dwukrotnie zdobył też grant w programie TEAM FNP.

Opublikował ok. 240 prac naukowych w Angewandte Chemie, „Journal of the American Chemical Society i Chemical Communications, w tym kilkanaście artykułów przeglądowych, które były cytowane prawie 4700 razy. Wygłosił ponad 40 wykładów na konferencjach oraz ok. 70 na uczelniach wyższych, m.in. w Harwardzie i Caltech. Autor licznych patentów.

***

Zajmuje się chemią porfiryn, a w szczególności koroli, czyli barwników organicznych o licznych zastosowaniach (projektuje i syntezuje takie związki). Opracował efektywną metodę ich otrzymywania, a głównym jego osiągnięciem jest metoda syntezy mezo-podstawionych koroli, w szczególności takich, które zawierają dwa różne typy podstawników wokół makrocyklicznego trzonu. W ostatnich 6 latach uzyskano kompleksy z 17 nowymi metalami. Ale gdyby nie dokonania laureata, zabrakłoby odpowiedniej ilości koroli do badań.

Rozpuszczalne w wodzie kompleksy koroli mogą służyć jako katalizatory rozpadu reaktywnych związków azotu w komórkach (związanych z chorobami Huntingtona, Parkinsona i Alzheimera). Efektywnie niszczą również komórki rakowe, mogą być także wykorzystywane w badaniach dotyczących wykrywania tlenku węgla, redukcji tlenu, ogniw fotoelektrochemicznych itd. Niektóre kompleksy zostały opatentowane i przechodzą badania kliniczne.

Porfiryny i ich „krewniacy” korole silnie emitują światło wykorzystywane w badaniu procesów wewnątrzkomórkowych (w biologii molekularnej i diagnostyce medycznej), a silna czerwona fluorescencja stwarza szanse na ich zastosowanie jako sond fluorescencyjnych. Porfirynoidy są odpowiedzialne za dwa kluczowe dla życia procesy: odwracalne wiązanie tlenu we krwi oraz fotosyntezę.

Opracowana metodologia stała się popularna wśród badaczy na całym świecie, a jej twórca rozszerzył swoje zainteresowania na chloryny, sztuczną fotosyntezę, absorpcję dwufotonową i wewnątrzcząsteczkowe przeniesienie protonu w stanie wzbudzonym.

 

Andrzej Trautman (1933) po Powstaniu Warszawskim został wywieziony do Niemiec. Do Polski wrócił w maju 1945 r., ale jesienią z matką wyjechał do rodziny w Paryżu. W 1949 r., po ukończeniu Liceum Polskiego, wrócił do Warszawy. Studiował na Wydziale Łączności Politechniki Warszawskiej i równolegle matematykę na Uniwersytecie Warszawskim. Od 1961 r. pracował w Instytucie Fizyki Teoretycznej Uniwersytetu Warszawskiego. W 1962 r. habilitował się na Wydziale Matematyki i Fizyki UW.

Odbył wiele staży i wizyt naukowych (m.in. Syracuse University, College de France, University of Chicago i Uniwersytet Wiedeński).

Przez wiele lat był zastępcą dyrektora, a w latach 1975-85 dyrektorem Instytutu Fizyki Teoretycznej UW. Kierował Zakładem Teorii Względności i Grawitacji UW. Członek rzeczywisty PAN i członek korespondent Polskiej Akademii Umiejętności. W latach 1978-80 był wiceprezesem PAN. Pełnił funkcje: przewodniczącego Komitetu Fizyki PAN, wiceprezesa Polskiego Towarzystwa Fizycznego, członka Prezydium PAN i wielu rad naukowych. Kierował redakcją czasopisma Journal of Geometry and Physics.

Odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Otrzymał Nagrodę Państwową I stopnia i medal im. Mariana Smoluchowskiego nadany przez Polskie Towarzystwo Fizyczne.

***

Wykazał, że fale grawitacyjne istnieją, a ich detekcja jest możliwa. Jego prace z końca lat 50. ub. w. stały się podstawą do większości późniejszych badań nad teorią fal grawitacyjnych. Pokazał jak one wyglądają daleko od źródeł i przedstawił pierwsze ścisłe rozwiązania próżniowych równań Einsteina. Uważa się, że są to jedne z najważniejszych wyników w fizyce teoretycznej uzyskanych w Polsce po II wojnie światowej.

Wielu fizyków, w tym prof. Leopold Infeld – promotor laureata, miało poważne wątpliwości co do rzeczywistego, fizycznego istnienia fal grawitacyjnych. Młody badacz dokonał przełomu w 1958 r., kiedy założył, że rozwiązania równań pola ogólnej teorii względności przedstawiające promieniowanie muszą spełniać odpowiednie warunki brzegowe w nieskończoności. I udało mu się je określić. Wyniki opublikował w Biuletynie PAN.

W 1960 r. wspólnie z brytyjskim matematykiem Ivorem Robinsonem znalazł opis fal grawitacyjnych w postaci ścisłego rozwiązania równań Einsteina. Prace te opublikowano w czasopismach Physical Review Letters i The Proceedings of the Royal Society of London.

W 2016 r. Laserowe Interferometryczne Obserwatorium Fal Grawitacyjnych (LIGO) ogłosiło pierwszą detekcję fali grawitacyjnej wyemitowanej w momencie zderzenia dwóch czarnych dziur ok. 1 mld lat świetlnych od Ziemi. Choć Nagrodę Nobla 2017 odebrali naukowcy z USA i Niemiec, dzięki którym pierwszy raz zaobserwowano fale grawitacyjne, to dzięki powstałej w Warszawie szkole relatywistycznej udało się opracować metody numeryczne używane obecnie przez zespoły LIGO i VIRGO.

 

Krzysztof Pomian (1934) studiował na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie w 1965 r. obronił doktorat z filozofii, a następnie się habilitował. Jego nauczycielami byli m.in. profesorowie: Tadeusz Kotarbiński, Leszek Kołakowski i Bronisław Baczko. W 1966 r. został wykluczony z PZPR, a dwa lata później usunięty ze stanowiska adiunkta w Katedrze Historii Filozofii Nowożytnej UW za publiczną krytykę władz PRL. Przez 3 lata pracował w Bibliotece Narodowej. W 1973 r. wyjechał na stypendium do Centre National de la Recherche Scientifique w Paryżu, gdzie w 1984 r. został profesorem, równolegle wykładał m.in. w École des hautes études en sciences sociales (EHESS), École du Louvre i Université de Genève. W latach 1999–2007 pracował na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu na stanowisku profesora nauk humanistycznych.

W 2001 r. został dyrektorem naukowym Muzeum Europy w Brukseli, którego jest jednym z twórców. W 2010 r. wszedł w skład Komitetu Doradczego Europejskiej Sieci Pamięć i Solidarność.

Odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Legii Honorowej i Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

Członek Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie, Ateneo Veneto w Wenecji i Accademia Clementina w Bolonii oraz licznych kolegiów redakcyjnych: Le Débat, Vingtième siècle: revue d'histoire, Journal of the History of Collections, La Storiografia i Zeitschrift für Ideengeschichte.

Autor lub współautor wystaw: „Europa – to nasza historia” (Wrocław, 2009), „Wywyższeni” (Muzeum Narodowe w Warszawie, 2012), „Przebaczenie i pojednanie. Kardynał Kominek, nieznany Ojciec Europy” (Muzea Watykańskie, Berlin, Wrocław, Bruksela, 2015-2017).

***

Jeden z najbardziej znanych na świecie polskich intelektualistów. Jako filozof skupia się na problemach poznania, jako historyk bada dzieje europejskiej kultury artystycznej i intelektualnej, a jako muzeolog – historię muzeów i kolekcji. Wszystkie najważniejsze jego książki i artykuły ukazały się w wydawnictwach zachodnich, przetłumaczono je na ok. 20 języków.

Wśród nich są m.in.: „Zbieracze i osobliwości. Paryż, Wenecja. XVI-XVIII wiek” (dzieje kolekcjonerstwa i różne okoliczności narodzin europejskich muzeów), „Porządek czasu” (o zmianach w mierzeniu i porządkowaniu czasu od starożytności do XX w. – wydana w Polsce 30 lat po francuskim oryginale jest uważana za jedną z najciekawszych książek powstałych w środowisku Warszawskiej Szkoły Historyków Idei), „Europa i jej narody. Krótka historia nierówności między ludźmi na przykładzie Europy”, „Historia. Nauka wobec pamięci” (jak tworzone są i czemu służą konstrukcje historiograficzne), „Filozofowie w świecie polityki. Eseje 1957-1974” i „Oblicza dwudziestego wieku” (analiza współczesnego znaczenia takich pojęć, jak rewolucja, faszyzm, komunizm, totalitaryzm czy demokracja) oraz monografie: „Przeszłość jako przedmiot wiary. Historia i filozofia w myśli średniowiecza” i „Przeszłość jako przedmiot wiedzy” (o przemianach w uprawianiu historii i myśleniu o niej od wczesnego średniowiecza do XVIII w.).

Współpracował z Instytutem Literackim i miesięcznikiem „Kultura” w Paryżu. Do najbardziej znanych publikacji należy napisana przy współudziale Jerzego Giedroycia „Autobiografia na cztery ręce”.

Fot. Magdalena Wiśniewska-Krasińska FNP

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl