Kalendarium 1941-1943


30-04-2018 12:19:07

ROK 1941

15 lutego pierwszy zrzut cichociemnych na teren okupowanej Polski.

14 sierpnia rząd polski zawarł umowę z ZSRR dotyczącą utworzenia polskiej armii na wschodzie.

14 sierpnia w obozie Auschwitz w bloku nr 11, zwanym przez więźniów blokiem śmierci, w bunkrze głodowym zmarł franciszkanin Maksymilian Maria Kolbe.

19 sierpnia do grudnia oddziały Brygady Strzelców Pohalańskich walczyły  w Tobruku, a następnie w bitwie pod El - Ghazala.

3 września pierwsza masowa egzekucja Cyklonem B w obozie Auschwitz.

1 listopada w Krakowie odbyło się pierwsze przedstawienie konspiracyjnego Teatru Rapsodycznego (aktorem tego teatru był Karol Wojtyła).

4 grudnia premier rządu RP na Uchodźstwie, gen. Władysław Sikorski spotkał się na Kremlu z Józefem Stalinem.

Z 27 na 28 grudnia zrzucono do Polski tzw. Grupa Inicjatywna komunistów (Paweł Finder, Bolesław Mołojec, Marceli Nowotko i in.).

Rok 1942

Niemcy prowadzą na terenach Polski brutalną politykę eksterminacyjną, dokonują licznych mordów, wieszają i rozstrzeliwują mieszkańców w wielu miejscowościach, w gettach oraz obozach zagłady.

14 lutego rozkazem Naczelnego Wodza, gen. Władysława Sikorskiego Związek Walki Zbrojnej został przekształcony w Armię Krajową, na której czele stanął dowódca ZWZ gen. Stefan Rowecki, ps. „Grot”. Z końcem 1942 r. AK liczyła ok. 200 tys. żołnierzy.

30 kwietnia w Warszawie kolportowano antologię poezji polskiej „Pieśń niepodległa” przygotowaną przez Czesława Miłosza, Jerzego Andrzejewskiego i Jerzego Zagórskiego. Zbiór był jednym z 200 tytułów  wydanych w tym roku w podziemnych drukarniach.

Od 22 lipca do 21 września  Niemcy przeprowadzili operację Grossaktion Warschau likwidując getto warszawskie przy eksterminacji jego mieszkańców.

23 lipca Niemcy utworzyli obóz zagłady w Treblince.

5 sierpnia armia gen. dyw. Władysława Andersa opuściła ZSRR.

24 października Gwardia Ludowa dokonała pierwszego zamachu bombowego na kawiarnię dla Niemców Café Club. Był to odwet za publiczną egzekucję pięćdziesięciu więźniów Pawiaka.

W listopadzie po raz pierwszy do oczyszczania pól minowych pod El – Alamein użyto wykrywacza min pomysłu  por. inż. Józef Kosackiego. Po opatentowaniu, jako Mine Detector Polish Mark I wszedł do wyposażenia brytyjskich sił zbrojnych.

12 listopada H. Himmler wydał rozporządzenie, na mocy którego Zamojszczyzna została uznana za pierwszy obszar osadniczy w GG.

Z 27 na 28 listopada  na Zamojszczyźnie hitlerowcy rozpoczęli masowe wysiedlanie Polaków, niektóre wsie zostały spalone wraz z mieszkańcami.

4 grudnia powstała Rada Pomocy Żydom Żegota. Finansowana z dotacji rządu polskiego w Londynie, żydowskich organizacji zagranicznych oraz ofiar społeczeństwa polskiego, wg szacunkowych danych udzieliła pomocy ponad 100 tys. ludzi.

6 grudnia w Starym Ciepielowie i Rekówce niemieccy żandarmi zamordowali 33 osoby, w tym pięć polskich rodzin podejrzewanych o ukrywanie Żydów.

22 grudnia członkowie komórki krakowskiej Żydowskiej Organizacji Bojowej obrzucili granatami kawiarnię Cyganeria (wówczas „tylko dla Niemców”).

1943

3 stycznia wizyta gen. Władysława Sikorskiego w USA. Prezydent USA uchylił się od udzielenia gwarancji wschodnich granic Polski sprzed 17 września 1939 r., poparł koncepcję przyłączenia do Polski Prus Wschodnich i Gdańska.

12 lutego Niemcy rozstrzelali w lesie chojnowskim k/Warszawy 70 mężczyzn. m.in. Zygmunta Słomińskiego, prezydenta Warszawy w latach 1927-1934.

26 marca w Warszawie w wyniku akcji pod Arsenałem, odbity został z rąk gestapo Jan Bytnar, ps. „Rudy”, jeden z dowódców Grup Szturmowych Szarych Szeregów. W odwecie Niemcy rozstrzelali 140 więźniów Pawiaka.

13 kwietnia koło miejscowości Katyń, niedaleko Smoleńska, oddziały niemieckie natrafiły na groby ponad 4 tys. polskich oficerów rozstrzelanych na rozkaz Stalina  Reakcją Stalina, oskarżającego o te zbrodnie Niemców było zerwanie stosunków z rządem polskim w Londynie.

19 kwietnia rozpoczęło się powstanie w getcie warszawskim.

16 maja – koniec walki żydowskich powstańców w getcie warszawskim.

Akcja eksterminacyjna ludności żydowskiej Reinhard prowadzona przez hitlerowców trwała nieprzerwanie do 1944 r. Zamordowanych zostało 2,8 mln polskich Żydów.

30 czerwca w Warszawie aresztowany został dowódca AK, gen. Stefan Rowecki, „Grot”. Został zamordowany w Sachsenhausen (prawdopodobnie 4 sierpnia 1944 r.).

4 lipca w katastrofie samolotowej koło Gibraltaru zginął gen. broniWładysław Sikorski, premier i Naczelny Wódz Polskich Sil Zbrojnych..

15 lipca w Londynie Stanisław Mikołajczyk objął obowiązki premiera rządu polskiego na obczyźnie.

17 lipca gen. Tadeusz Komorowski „Bór” został  mianowany dowódcą AK.

2 sierpnia wybuchł bunt więźniów w nazistowskim, niemieckim obozie zagłady w Treblince.

12 sierpnia żołnierze Kedywu AK dokonali w Warszawie brawurowej akcji na transport pieniędzy. Zdobyto ponad 100 mln złotych.

2 października ukazało się niemieckie rozporządzenie o „zwalczaniu zamachów na niemieckie dzieło odbudowy w Generalnym Gubernatorstwie”, które wzmogło jeszcze silniej falę represji.

4 października w Warszawie ok. tysiąca więźniów z Pawiaka wysłano do obozu Auschwitz, wśród nich była pisarka Zofia Kossak-Szczucka

12 października w bitwie pod Lenino I Dywizja Piechoty im. T. Kościuszki poniosła straty: 510 zabitych, 1776 rannych i 652 zaginionych oraz wziętych do niewoli.

20 października dowódca AK gen. T. Komorowski „Bór” wydał rozkaz przystąpienia do akcji „Burza”.

Od 1 do 3 grudnia w egzekucjach publicznych w Warszawie rozstrzelano 176 osób, w tym także prof. Stefana Bryłę, twórcę pierwszego na świecie mostu spawanego, współpracownik „Przeglądu Technicznego”.

Opr. mb

Komentuje Waldemar Rukść

14-15
Aktualny numer WSZYSTKIE
eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl