Rzeczy ciekawe z dawnych roczników Przeglądu Technicznego (24). O profesorach naszej pierwszej Politechniki


27-03-2015 20:57:08

Politechnika Warszawska obchodzi w tym roku 100-lecie nauczania w języku polskim, a Przegląd Techniczny w numerze 45 z 1929 r. opublikował ciekawy artykuł pt. „O profesorach naszej pierwszej Politechniki”, których uczył technik – konduktor.  Poniżej przypominamy fragmenty z tego artykułu, zachowując oryginalną pisownię.

 

Gdy w r. 1825 rozpoczynała swe czynności, pod przewodnictwem Staszica, Rada Politechniczna, utworzona w celu ułożenia projektu tak Instytutu Politechnicznego, jak i niższych szkół przemysłowych, najtrudniejszem jej zadaniem okazało się wytworzenie, dla przyszłej wyższej uczelni, odpowiedniego ciała profesorskiego.

 

Uniwersytet Warszawski mógł już wtedy, po dziewięciu latach swego istnienia, dostarczyć profesorów nauk matematycznych i przyrodniczych, a nawet i niektórych technicznych, wykładanych tam od kilku lat. Jeszcze bowiem w r. 1817, na wniosek Surowieckiego, inspektor robót wodnych Wojciech Lange wezwany był na „dającego publiczne lekcje hydrotechniki” i „do zasiadania, z tytułem profesora, w dziekańskiej radzie umiejętności fizycznych i matematycznych”. Ten technik niemiecki, przybyły do Polski za panowania prusaków, uczył się w Królewcu, a otrzymawszy stopień konduktora pracował w Berlinie przy znakomitym hydrotechniku Eitelweinie i w r. 1805 powołany był na budowniczego Kalisza. Wydał tam broszurkę Architektonische Bemerkungen uber Stadt Kalisch i za Księstwa Warszawskiego mianowany był budowniczym nadzwyczajnym w tem mieście. Po powstaniu Królestwa, Książę Namiestnik mianował go inspektorem jeneralnym robót wodnych przy Komisji Spraw Wewnętrznych. Gdy go powołano do wykładania w uniwersytecie, przygotowywali się już do wyjazdu stypendyści, przeznaczenia na przyszłych profesorów, i słuchali pierwszych lekcyj Langego. Jakkolwiek wykładał on po polsku, pisał jednak po niemiecku i na zadanie Towarzystwa Przyjaciół Nauk „O najdogoniejszem robieniu dróg i gościńców w Królestwie Polskiem”, dał odpowiedź w języku niemieckim, która zyskała pochwałę.

Jednocześnie z powołaniem Langego, Komisja Oświecenia postanowiła wysłać do Instytutu Komunikacyj w Petersburgu dwóch stypendystów z pośród studentów uniwersytetu: Teodora Urbańskiego i Jana Smolikowskiego. Przebyli oni cztery lata w Petersburgu, a dwa we Francji, Holandii i Anglji. W Pamiętniku Warszawskim z r. 1821 drukowane były wyjątki z raportu, jaki przesłali po zwiedzeniu robót wodnych we Francji, świadczące jak poważnie starli się wykorzystać swą podróż dla przyszłych zajęć. Gdy w roku następnym wrócili do kraju, powstała z inicjatywy Staszica myśl założenia przy uniwersytecie szkoły inżynierów cywilnych. Dyrektorem tej szkoły, otwartej w r. 1823, zostal Urbański i wykładał kurs dróg lądowych i wodnych. Przedstawił on Staszicowi program szkoły, mający mieć cztery kursa roczne i posiłkujący się na dwóch pierwszych uniwersyteckiemi wykładami matematyki. Wykładali nadto: mechanikę stosowaną Smolikowski, geometrię wykreślną Kajetan Garbiński, architekturę Antoni Corazzi, a geodezję Juliusz Kolberg. Szkoła ta jednak nie rozwijała się i w końcu, mając tylko jedną katedrę, przyłączoną została do Szkoły Przygotowawczej.

Wobec trudności utworzenia ciała profesorskiego przyszłej wyższej uczelni technicznej, z osób pracujących w uniwersytecie, Rada Politechniczna  powzięła projekt wysłania kandydatów zagranicę, aby się tam przygotowali do wykładania przedmiotów, wchodzących w program projektowanego zakładu. Komisja oświecenia zarządziła egzamin, piśmienny i ustny, w rezultacie którego wysłani zostali w r. 1826 dla kształcenia za granicą, w dziale mechanicznym: Janicki, Kaczyński, Bernhardt i Wrześniowski, a w dziale chemicznym: Koncewicz, Hann i Zdzitowiecki. Nadto wyznaczono pensje na dalsze kształcenie się w kraju: Ściborowskiemu, Kozłowskiemu i Rybickiemu. Wyjechali oni zagranicę w roku następnym, kiedy już funkcjonować zaczęła, pod dyrekcją Garbusińskiego, Szkoła Przygotowawcza do Instytutu Politechnicznego.…

Dziś pragnę rozpatrzeć listę profesorów, podaną w Programie szkolnym na rok 1830/1, zwracając główną uwagę na tych, którzy wykładali przedmioty techniczne, na ich losy po rewolucji i na pozostawione przez nich prace piśmiennicze. Zamieszczony na czele tej listy „dyrektor Garbiński, doktór filozofii, członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk, wykładał kurs arytmetyki i algebry niższej stosowanej, nadto naukę utrzymywania ksiąg kupieckich i naukę o wexlach i wexlarstwie”… Następujący na liście profesorów „Bernhardt August, magister filozofii, wykładał technologię mechaniczną i geometrią wykreślną”. Urodzony w 1804 w Kaliszu, był po rewolucji nauczycielem w gimnazjum realnem, instytucie rolniczo-leśnym w Marymoncie i Szkole sztuk pięknych. W r. 1842 wyszło jego „Płóciennictwo, obejmujące uprawę roślin włóknowych, przyrządzanie włókna, przędzenie i, wyrabianie tkanin lnianych i konopnych, tudzież ich bielenie i dalsze wykończanie”. W tytule tym podaną została cała treść zamieszczona, lecz w wydanej części pierwszej autor pomieścił tylko uprawę roślin włóknowych i wyrabianie włókna i przędziwa; część druga nie wyszła…

Gołoński Andrzej, magister budownictwa i miernictwa, wykładał kurs architektury cywilnej i projektowań architektonicznych, nadto wprawiał uczniów w rysunki architektoniczne”. Jako drugi profesor architektury w uniwersytecie, wykładał tam perspektywę, a w Szkole przygotowawczej pracował z początku bezpłatnie i dopiero w etacie na r. 1830 pomieszczony został z tytułem zastępcy profesora. Rozszerzył on zakres kursu projektowań, dawanego dla oddziału inżynierji, przez wykład prawa i urządzeń administracyjno – policyjnych budownictwa. Po rewolucji był przez długie lata budowniczym rządowym przy Komisji Spraw Wewnętrznych. W piśmiennictwie nie zostawił śladów działalności. 

Hann Antoni, magister filozofii, wykładał technologią chemiczną, obejmującą: garbarstwo, farbiarstwo, mydlarstwo i produkta chemiczne”… Hann otrzymał pierwszą nagrodę za rozprawę „O kwasie jarzębinowym”, drukowaną w Pamiętniku Warszawskim z r. 1823. W czasopiśmie Izys Polska podał artykuły: „Sposób poprawiony dokładnego bielenia gąbek”, „O fałszowaniu pism i sposobie odkrycia tego”, „ Sposób rytowania na szkle zapomocą kwasu fluorowego”…

         Wybór i oprac. Bronisław Hynowski

 

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl