Początki informatyki w Polsce (7). Automatyzacja przetwarzania danych


01-06-2018 16:51:00

W poprzednim numerze przytoczyliśmy fragmenty z obszernego artykułu pt. „Automatyzacja przetwarzania danych – nieodzowny czynnik postępu technicznego”, zamieszczonego w „Przeglądzie Technicznym” nr 30 z 1964 r. Poniżej przypominamy porównanie ówczesnego stanu informatyki w Polsce i za granicą.

Maszyny analityczne (w Polsce w 1962 r. mieliśmy 259 zestawów wobec 1700 w Czechosłowacji) były ważnym etapem rozwojowym, jednakże ich zastosowanie nie wykroczyło w gruncie rzeczy poza statystykę, księgowość i finanse. Mimo że komplet tych maszyn może wykonywać niezbędne operacje arytmetyczne i logiczne, maszyny te są mało elastyczne i wydajne. Zasadniczą ich wadą jest brak możliwości maszynowego pamiętania dużych zbiorów informacji, co w zarządzaniu, obok szybkości działań, jest podstawowym wymogiem.

Możliwość zasadniczego przewrotu wyłoniła się dopiero wraz z pojawieniem EMC i środków transmisji danych. W 1951 r. po raz pierwszy zastosowano EMC Univac I do prac z zakresu przetwarzania danych. Od tego czasu rozwój jest bardzo burzliwy. Do 1961 r. w USA i Kanadzie zainstalowano ok. 10 tys. EMC, a w Europie Zachodniej ok. 1400. W tym samym czasie KDL (Kraje Demokracji Ludowej) nie posiadały EMC wyspecjalizowanych w przetwarzaniu danych.

Przewiduje się, że liczba EMC w 1965 r. wyniesie 50 tys., a w 1970 r. – 100 tys. Średnia liczba EMC w USA osiągnie wówczas wskaźnik: jedna EMC na 500 zatrudnionych w przemyśle. Często zamożność społeczeństwa oceniało się długością autostrad w kraju, obecnie, obok innych tradycyjnych wskaźników, oceną jest również liczba posiadanych EMC, które decydują o sprawności i prężności organizacyjnej systemów gospodarczych kraju.

W Polsce w 1963 r. było zainstalowanych 9 EMC z importu i 26 produkcji krajowej, w tym jedna tylko wyspecjalizowana w przetwarzaniu danych dla celów zarządzania, niestety w niekompletnym prototypowym zestawie.

Główne kierunki światowych zastosowań EMC są następujące:

  • sterowanie zarządzeniowe produkcją,
  • dystrybucja (handel, finanse, poczta, transport),
  • planowanie, ewidencja i rozliczenia,
  • obliczenia ekonomiczno-techniczne,
  • sterowanie procesami technologicznymi.

Średni koszt instalacji EMC to 250 tys. dolarów. Przeciętny okres zwrotu inwestycji wynosi 2 do 5 lat. Analizując efektywność elektronizacji przetwarzania danych, rozróżnić można efekty bezpośrednie i pośrednie oraz wymierne i niewymierne. Do bezpośrednich efektów zalicza się takie, które nie byłyby technicznie osiągalne w niezmechanizowanym systemie przetwarzania danych, jak np. znaczne zmniejszenie pracochłonności i kosztów przetwarzania danych, skrócenie cyklu poszczególnych opracowań w skali umożliwiającej znacznie sprawniejsze zarządzanie, wykonywanie obliczeń i opracowań ekonomicznie nieopłacalnych lub technicznie niewykonalnych (bez zastosowania odpowiednich środków) w terminach umożliwiających ich praktyczne wykorzystanie, przesunięcie pracowników od prac manipulacyjnych do prac bardziej złożonych itp.

Do efektów pośrednich mechanizacji zalicza się pozostałe efekty, osiągalne również innymi drogami i metodami, które jednak nieodłącznie towarzyszą odpowiednim efektom bezpośredniej mechanizacji, jak np.: podniesienie normatywnego charakteru i jakości stosowanej dokumentacji, rozszerzenie, uściślenie i pogłębienie wykonywanych opracowań, zwiększenie zdolności produkcyjnej poprzez lepsze wykorzystanie stanowisk roboczych w wyniku uściślenia i pogłębienia metod planowania produkcji, lepsze wykorzystanie środków obrotowych poprzez zmniejszenie zapasów materiałowych, skrócenie cyklu produkcyjnego itp.

Jak z podanych przykładów wynika, większość efektów bezpośrednich jest wymierna, ale bynajmniej nie wszystkie. Podobnie sytuacja wygląda również w zakresie efektów pośrednich. Efekty pośrednie są szczególnie trudno wymierne z powodu równoczesnego wpływu na ich powstanie wielu innych czynników i są wyznaczalne w fazie projektowania tylko dla już istniejących systemów przetwarzania danych i to pod warunkiem prowadzenia ścisłej ewidencji wielu niezbędnych czynników. Nieco łatwiej przedstawia się wyznaczenie efektów pośrednich i bezpośrednich po upływie pewnego czasu od chwili uruchomienia zmechanizowanego systemu. Wówczas efekty pierwotne niewymierne, w wyniku analizy działalności gospodarczej przedsiębiorstwa i po wyeliminowaniu wpływu innych czynników, można określić w sposób wymierny.

Znane są przykłady polskich przedsiębiorstw, w których po mechanizacji ewidencji i rozliczania płac pracowników bezpośrednio produkcyjnych udało się w bardzo dużym stopniu wyeliminować nieuzasadnione nadpłaty za wykonanie dodatkowych robót, których wykonanie nie było konieczne bądź w ogóle nie nastąpiło. Tą drogą blisko milionowe nadpłaty (w stosunku rocznym) udało się zmniejszyć do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Jako ciekawsze zastosowanie można wymienić: techniczne przygotowanie produkcji, planowanie produkcji, w tym operatywne, ciągłe, tzn. stale modyfikowane (np. na 3 najbliższe miesiące) informacjami dotyczącymi portfelu zamówień, dostępnych surowców i elementów kooperowanych, przepustowością maszyn itp.

Każde większe kapitalistyczne przedsiębiorstwo przemysłowe stosuje lub przygotowuje się do stosowania EMC, które warunkują nadążanie i przystosowywanie się do zmiennych potrzeb rynku. Maszyny te umożliwiają szybką modyfikację planów produkcyjnych, dają bezpośrednią odpowiedź na temat rzeczywistych wyników produkcji, sprzedaży, kosztów wytwarzania, opóźnieniach z tytułu dostaw materiałowych i kooperacji oraz wpływu tych czynników na dalsze możliwości produkcyjne. Wystarczy wymienić przykład organizacji służby planistyczno-dyspozytorskiej koncernu FORDA. Jedno duże centrum obliczeniowe wyposażone w EMC opracowuje plany produkcyjne i śledzi wykonanie w kilkunastu montowniach i większych przedsiębiorstwach kooperantach, pomimo że są od siebie poważnie oddalone.…

Wybór i oprac. Bronisław Hynowski

 

Komentuje Waldemar Rukść

16-17
Aktualny numer WSZYSTKIE
eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl