Recenzja PT: Przeciw dyskredytacji wiedzy


21-09-2018 15:59:42

Niewielu autorów mogłoby się podjąć zadania tak trudnego, jakim jest próba pokazania dynamiki współczesnego życia intelektualnego rozpiętego pomiędzy racjonalizmem uczonych, a demagogią polityków. Dokonał tego prof. Bernard Stiegler, wybitny francuski intelektualista, filozof, którego zainteresowania koncentrują się wokół techniki.

Prof. B.Stiegler jest założycielem Instytutu Badań i Innowacji przy Centre Pompidou w Paryżu. Właśnie na polskim rynku ukazała się jego najnowsza praca, przetłumaczona przez Michała Krzykawskiego, a wydana przez PWN, "Wstrząsy. Głupota i wiedza w XXI wieku"*. W pewnym sensie nawiązuje do "Pochwały głupoty" Erazma z Rotterdamu, wydanej w 1509 r. Nie jest to jednak satyra na przywary ludzkie, ale refleksja nad koniecznością zmiany sposobu myślenia i działania współczesnego człowieka, a także nad  miejscem szkoły w XXI w. Teraz mamy do czynienia z głębokim kryzysem zaufania do szkoły uczniów i rodziców oraz samych nauczycieli. Według francuskich badań, aż 73% uczniów twierdzi, że nie lubi chodzić do szkoły. Rodzice i nauczyciele przerzucają się odpowiedzialnością. B.Stiegler zauważa, że nauczyciele czują się zużyci, żeby nie powiedzieć niewydolni, wobec tempa i natury ich ewolucji.

Ekonomiczna funkcja organizacji produkcji i konsumpcji zawładnęła życiem indywidualnym i zbiorowym. W tym kontekście prof. B.Stiegler krytycznie ocenia skuteczność urzeczywistnienia Strategii Lizbońskiej. Jej głównym założeniem było utworzenie "społeczeństwa wiedzy".Tymczasem Komisja Europejska zrezygnowała z uczynienia z Europy oczytanego społeczeństwa i skupiła się wyłącznie na utworzeniu rynku europejskiego i poddaniu życia akademickiego jedynie przyczynowości sprawczej, a więc efektywnej, nie rozróżniając pomiędzy wiedzą a informacją oraz upłynniając i zwyczajnie likwidując historyczne dziedzictwo (s. 534).

Współczesne wstrząsy technologiczne tworzą bazę kapitalizmu przemysłowego za sprawą wdrażania tego, co Józef Schumpeter określił jako ...Kreatywną Destrukcję.Technologie sprawnego komunikowania wykorzystywane są nierzadko w celach, które można ocenić negatywnie nie tylko w optyce tradycji, ale też z etycznego punktu widzenia. Autor proponuje przemyślenie na nowo industrialnej ekonomii politycznej w epoce hiperprzemysłowej.Tym bardziej, że terapie wstrząsowe neoliberalizmu świadczą o tym, że sytuacja ludzi "w realu"zmienia się pozytywnie tylko na bardzo krótko, po czym kryzys znowu się pogłębia. A fiasko stosowania neoliberalnych rozwiązań ( chicagowska szkoła ekonomiczna) jest widoczne wszędzie tam gdzie zostały zaaplikowane w wyniku gwałtownych zmian politycznych (na przykład w Chile).

Rozprawa prof. B.Steigera nie jest łatwą w odbiorze i wymaga bardzo uważnej lektury, ze względu na dużą liczbę odwołań do dziejów ludzkiej myśli, przywoływanych cytatów i przypisów. Za to Czytelnik ma z obcowania z tekstem gwarantowaną intelektualną satysfakcję.

Marek Bielski

*Bernard Stiegler, Wstrząsy. Głupota i wiedza w XXI wieku, PWN, Warszawa 2018

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl