Filozofia pojęć technicznych (130). Ekran


02-11-2018 14:17:38

Niektórzy językoznawcy twierdzą, że o poziomie rozwoju języka świadczy, poza innymi cechami, stopień jednoznaczności określeń. Im bardziej rozwinięty język, tym bardziej precyzyjny. Nasze słowo ekran jest wieloznaczne, gdy tymczasem np. w niemieckim jest Schirm jako osłona, Regenschirm- parasol, Bildschirm - ekran telewizyjny, Kinoleindwand- kinowy itd. Polski ekran jest kalką z francuskiego lub łaciny, ale ciekawe, że zdaniem etymologów od łacińskiego ecranu pochodzi także niemiecka Schranz - zagroda (stąd szranki), a nawet Schrank - szafa. W sumie ten zespół pojęć obejmuje klasę przedmiotów związanych z przegradzaniem lub osłanianiem przed jakimś rodzajem oddziaływania czy też z odbijaniem strumienia medium.

Wraz z wynalezieniem kina ekran przestał być tylko pojęciem technicznym; zyskał wymiar niemal magiczny, bo odbijając światło potrafił opowiadać w sposób daleko bardziej swobodny, fantazyjny i emocjonalny niż ludzkie oko obserwujące naturalny przebieg zdarzeń. Opowieść filmowa stworzyła dzięki temu idoli "srebrnego ekranu" o wiele potężniejszych, niż bohaterowie fabuł powieściowych. Po pojawieniu się lamp kineskopowych i telewizji ekran zmienił nieco znaczenie, bo już nie był tylko biernym "odbijaczem", lecz przetwornikiem promieniowania niewidzialnego na widzialne dzięki drobinom luminoforu. Kolejne ekrany - plazmowe czy LCD, a także ekrany 3D systemu bezokularowego są jeszcze bardziej złożonymi przetwornikami. Właściwie nie są to już ekrany w sensie technicznym (należałoby wymyślić inną nazwę), za to są popularne jak nigdy - każdy ma swój komórkowy ekran osobisty, dzięki któremu często przebywa w płaskiej rzeczywistości wirtualnej. Zresztą ich koniec też jest przesądzony, bo muszą ustąpić jakimś laserowym fantomom 3D.

 To przyszłość, a tymczasem mało kto zwrócił uwagę na sens przełomu, jakim było wprowadzenie ekranu dotykowego, interaktywnego. Wcześniej wszelka ingerencja w pismo lub figury czy też tworzenie całych operacji graficznych na ekranie były możliwe za pomocą zewnętrznego interfejsu - klawiatur, dźwigni, wolantów, manipulatorów, kierownic. Stwarzało to analogię do operowania jakąś maszynerią mechaniczną. Jeżeli aparatura ta służyła np. do sterowania samolotem lub śmigłowcem, to pilot wyszkolony w sposób klasyczny mógł sobie dobrze radzić. Ale, jeżeli do tego samego celu wystarczy mu wodzenie palcem po ekranie (wymaga to innego rodzaju manualnych przygotowań) to będzie musiał szkolić się na nowo.

Ta nazwa pozostaje dla osłon przed różnymi rodzajami promieniowania lub dźwiękiem. Chcemy zapobiegać szkodliwym emisjom, jakie sami wytwarzamy lub też odwrotnie - chronić nasze wytwory (głównie informację) przed przejęciem przez osoby niepowołane. W tym celu opracowano nawet ekranowanie strukturalne - szereg zabezpieczeń budowlanych osłaniających emisje promieniowania urządzeń cyfrowych. Rodzajem ekranu jest też każde pokrycie odbijające promieniowanie cieplne w celu utrzymania pożądanej temperatury we wnętrzu. Istnieją ekrany dla zapachów i ekrany rentgenowskie, dźwiękowe ekrany drogowe i osłaniające przed promieniowaniem jądrowym. Ekranów jest w naszym świecie coraz więcej. Filtrują lub zatrzymują wszelkie emisje na różne sposoby przyczyniając się do pogłębiania sztuczności środowiska, w którym żyjemy. Na razie nie mamy tylko ekranów pola grawitacyjnego, no i promieniowania kosmicznego. Obliczono, że astronauta amerykański, który spędził na orbicie prawie 1 rok, przyjął promieniowanie kosmiczne ponad 20-krotnie większe niż dociera do mieszkańca USA. Jest ono szczególnie groźne, bo komórki zmienione pod jego wpływem "zarażają" komórki zdrowe. Trzeba wymyślić kolejny ekran, bo jak inaczej dotrzeć na Marsa?

Zygmunt Jazukiewicz

Komentuje Waldemar Ruksć

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl