Inżynierowie w początkach II RP


20-11-2018 20:20:22

Bilans otwarcia państwa polskiego był dla nas bardzo niekorzystny. Ogromne zniszczenia związane z I wojną światową oraz wojna z Ukrainą, Rosją bolszewicką, powstanie wielkopolskie, trzy powstania śląskie, konflikty z Litwą i Czechami, a także zapóźnienia cywilizacyjne wynikające z różnego poziomu rozwoju ziem trzech zaborów, stawiały przed Polską ogromne i trudne zadania.

Problemy te na tle wydarzeń historycznych przedstawił prof. dr hab. Marian M. Drozdowski podczas zorganizowanego przez FSNT-NOT spotkania polskich inżynierów z kraju i zagranicy, inaugurującego obchody 100-lecia odzyskania niepodległości (Warszawa, 26.04.2018). Jego referat „Rola elit inżynierskich w narodzinach i pierwszych lat II RP (1918-1923)” drukujemy z niewielkimi skrótami (red.).

Kluczową rolę w rozwiązywaniu wspomnianych trudności odegrał w latach 1918-1922 Naczelny Wódz i Naczelnik Państwa Józef Piłsudski. Był to jego najmniej kontrowersyjny okres działalności wojskowej i politycznej, najbardziej pożyteczny dla państwowości polskiej. Towarzyszyli mu premierzy: Jędrzej Moraczewski (inżynier kolejnictwa), Ignacy Paderewski (genialny pianista), Leopold Skulski (inżynier chemik), Władysław Grabski (wybitny ekonomista i socjolog wsi), Wincenty Witos (przywódca ruchu ludowego), Antoni Ponikowski (profesor miernictwa Politechniki Warszawskiej).1

W działaniach typu gospodarczego kluczową rolę w odbudowie przemysłu odegrał inż. technolog Andrzej wierzbicki (1877-1961) absolwent uczelni petersburskich. Praktykę zawodową rozpoczął jako członek Zarządu Towarzystwa K. Rudzki i S-ka. Po powrocie do kraju został dyrektorem Towarzystwa Przemysłowego Guberni Królestwa Polskiego, które umiejętnie wykorzystało koniunkturę gospodarczą poprzedzającą wybuch I wojny światowej, a w czasie jej trwania starało się ratować polskie zakłady przemysłowe przed rosyjską ewakuacją i niemiecką degradacją. Pod koniec wojny robił to jako członek Tymczasowej Rady Stanu i minister przemysłu i handlu w gabinecie Józefa Świeżyńskiego. Na zaproszenie Ignacego Paderewskiego, Romana Dmowskiego i Władysława Grabskiego (trzeciego członka Polskiej Delegacji Pokojowej) zorganizował grupę polskich ekspertów gospodarczych naszej delegacji, której przewodniczył premier Ignacy Paderewski. W 1919 r. był współtwórcą Centralnego Związku Polskiego Przemysłu, Górnictwa Handlu i Finansów („Lewiatan”), którego został dyrektorem naczelnym. Jako doradca Rządu Polskiego odegrał szczególną rolę w latach wojny polsko-bolszewickiej, w akcji plebiscytowej na Górnym Śląsku i integracji śląskiego przemysłu z potrzebami gospodarki narodowej. Jako zwolennik liberalnej polityki wolnorynkowej często był atakowany przez stronników etatyzmu i interwencjonizmu gospodarczego. Polski przemysł przetwórczy zatrudniał przed I wojną 500 tys. robotników, w 1920 r. tylko 130 tys., zaś w 1925 r. już 370 tys.

Nad uruchomieniem przemysłu polskiego w latach 1918-1923 pracowali kolejni ministrowie przemysłu i handlu: inż. Jerzy Iwanowski, bankowiec Kazimierz Hącia, inż. Ignacy Szczeniowski,  inż. Antoni Olszewski, inż. Wiesław Chrzanowski, inż. Stefan Przanowski i ekonomista Henryk Strasburger.2

Inicjatywą wyróżniał się inż. technolog Jerzy Iwanowski (1878-1965). W latach 1915-1917 dyrektor Towarzystwa Siemens Schuckert za granicą, minister przemysłu i handlu w gabinecie J. Moraczewskiego, bojkotowanym przez polski i międzynarodowy kapitał. W 1922 r. został dyrektorem Departamentu Spraw Zagranicznych Litwy Środkowej, a następnie dyrektorem Stowarzyszenia Mechaników Polskich z Ameryki S.A , założonego w 1919 r. i uruchomionego przy pomocy Rządu RP w 1923 r. w Pruszkowie. Początkowo w fabryce wytwarzano obrabiarki i narzędzia precyzyjne, a później armaty przeciwpancerne, przeciwlotnicze i haubice3.

Inż. Antoni Olszewski (1879-1942), minister przemysłu i  handlu w  gabinecie Leopolda Skulskiego, był jednocześnie członkiem Rady Ekonomicznej Ministrów, koncentrując się na problemie energetycznego bezpieczeństwa kraju. Od 21 lipca 1920 r. był przewodniczącym Wydziału Wykonawczego „Lewiatana”, zaangażowanym w sprawę odszkodowań polskiego mienia i przejmowania przemysłu Górnego Śląska4. Inż. wiesław Chrzanowski (1880- 1940) był wybitnym konstruktorem silników parowych, profesorem Politechniki Lwowskiej i  Warszawskiej, ministrem przemysłu i handlu w pierwszym gabinecie Wincentego Witosa. W latach 1932-1933 był rektorem Politechniki Warszawskiej. W 1920 r. był członkiem założycielem Akademii Nauk Technicznych, której pierwszym prezesem był prof. Gabriel Narutowicz. Do dzieł inż. Chrzanowskiego zaliczamy: „Cylindry silników spalinowych” (1918), „Turbiny parowe” (1920), „Stawidła maszyn parowych” (1928-1937). Był on zwolennikiem liberalnej polityki ekonomicznej, ale był jednocześnie zmuszony w realiach polskich respektować oddziaływanie państwa na prywatny przemysł, często zdominowany przez kapitał zagraniczny.5

Inż. mechanik Stefan Przanowski (1874-1938) był w  latach 1918-1930 naczelnym dyrektorem „Norblin, Bracia Buch i Werner SA” i prezesem jej Rady Nadzorczej. Od listopada 1920 r. do września 1921 r. minister przemysłu i handlu. Stopniowo wprowadzał w Polsce zasady wolnego handlu, likwidując urzędy państwowe: węglowy, naftowy, zbożowy i inne. W czerwcu 1922 r. był kandydatem stronnictw prawicowych na premiera. Zasiadał we władzach „Lewiatana”, Izby Przemysłowo-Handlowej, Polskiego Związku Przemysłu Metalowego i w radach nadzorczych wielu przedsiębiorstw.6

W procesie odbudowy istotną rolę odegrał prof. inż. Gabriel Narutowicz (18621922), europejska sława hydrotechniki, profesor Politechniki w Zurychu, członek Generalnego Komitetu Pomocy Ofiarom Wojny (w Vevey), kierowanego przez Henryka Sienkiewicza, Ignacego Paderewskiego i Antoniego Osuchowskiego. Od 24 lipca 1920 r. do 6 czerwca 1922 r. był ministrem robót publicznych. Wcześniej, od 1919 r. był czołowym ekspertem tego ministerstwa. Dokonał znacznej reorganizacji (odbiurokratyzowania) resortu. Od 1921 r. stał na czele Państwowej Rady Odbudowy. Z  funduszy państwowych dokonał znacznego kroku w elektryfikacji kraju i przebudowie wielu budynków dla potrzeb administracji państwowej. Oceniał m.in. plan regulacji Wisły, budowy portu rzecznego na Saskiej Kępie, nadzorował budowę pierwszej po wojnie elektrowni wodnej i zbiornika wodnego w Porąbce. Pozytywnie oceniał koncepcję budowy zbiornika retencyjnego i elektrowni wodnej na Dunajcu w Rożnowie oraz zbiornika retencyjnego na Skawie w Mucharzu. W latach 1920-1922 r. prezesował Akademii Nauk Technicznych. Dzięki niemu otrzymaliśmy pierwsze w Polsce prawo wodne, opracowane przez inż. Andrzeja Kędziora i inż. Adama Pożańskiego oraz służbę hydrologiczną, nazwaną wówczas służbą hydrograficzną.7

Jego współpracownik Tadeusz Rybczyński wspomina, że dzięki energii ministra Narutowicza i jego następców, do których zaliczał się sam Rybczyński, w latach 1920-1924 odbudowano 400 tys.  obiektów z przeszło 1,5 mln zniszczonych budynków. Tylko w 1921 r. odbudowano jedną trzecią z 1000 zniszczonych  większych mostów, a inne przygotowano do odbudowy. Tegoż roku wybudowano niespełna 200 km nowych dróg i rozpoczęto budowę 500 km. Tylko w 1921 r. było w budowie 127 budynków państwowych, odnowiono 274 budynki. Nie tylko w skali warszawskiej, ale też ogólnopolskiej kontynuatorem dzieła odbudowy gospodarczej był prezydent Warszawy w latach 1917-1921, a następnie organizator odbudowy i rozbudowy przemysłu elektrotechnicznego inż. Piotr Drzewiecki (1865-1943). Był on wybitnym absolwentem Instytutu Technologicznego w Petersburgu (1888) i do końca swoich dni aktywnym członkiem polskiego Koła Wychowanków tego Instytutu. Dziesięć lat później, przy aktywnym udziale Piotra Drzewieckiego, powstało Stowarzyszenie Techników Polskich. Obok propagowania wiedzy fachowej zajmowało się opieką nad Gimnazjum im Stanisława Staszica, wspomagało Macierz Szkolną, Towarzystwo Kursów Naukowych, Wolną Wszechnicę Polską, Towarzystwo Kursów Technicznych i uczelnie warszawskie na czele z Politechniką Warszawską, jak również Szkołę Wawelberga i Rotwanda, powołaną w 1895 r.

120 lat temu Piotr Drzewiecki wspólnie ze swym przyjacielem, inżynierem technologiem Janem Jeziorańskim, bratankiem członka Rządu Narodowego, straconego na stokach Cytadeli Warszawskiej, założył własną firmę „Towarzystwo Budowy Maszyn i Urządzeń Sanitarnych Drzewiecki i Jeziorański SP Akc.” Zdobyło ono dla swej produkcji szeroki rynek Królestwa, Galicji, Rosji i Mandżurii. W 1894 r. złożył w Warszawie Fabrykę Odlewów Żelaznych i  Warsztaty Mechaniczne, przekształconą w Towarzystwo Akcyjne „Syrena”, zlikwidowane po wojnie rosyjsko-japońskiej. Po wizycie zawodowej w Stanach Zjednoczonych w 1904 r. staje się pionierem postępu technicznego w Królestwie Polskim. W 1911 r. wraz z Janem Jeziorańskim, Karolem Rose i Czesławem Klarnerem zakłada przedsiębiorstwo Urządzeń Ogniotrwałych dla Płynów Łatwopalnych, zlikwidowane przez bolszewików w 1917 r. W 1913 r. wraz z braćmi Jabłkowskimi zorganizował Spółkę Akcyjną Dom Towarowy Bracia Jabłkowscy.

W czasie I wojny światowej był całkowicie oddany działalności Komitetu Obywatelskiego m. st. Warszawy, wraz z setkami inżynierów warszawskich pracujących w jego komisjach. Jest zastępcą jego przewodniczącego, księcia Zdzisława Lubomirskiego i pierwszym burmistrzem Warszawy. Po odejściu Lubomirskiego do Rady Regencyjnej, pełni obowiązki prezydenta Warszawy, sformalizowane 22 marca 1918 r. Jako zwolennik liberalnej polityki gospodarczej i rozszerzenia kompetencji samorządu stołecznego nie mógł zgodzić się z polityką gabinetu Wincentego Witosa i Antoniego Ponikowskiego i dlatego 28 listopada 1921 r. ustąpił ze stanowiska prezydenta Warszawy, mając ambicję oddziaływania na politykę przemysłową w skali ogólnokrajowej. W adresie, podpisanym przez ponad 6 tys. warszawiaków, podziękowano mu za służbę dla dobra miasta. Czytamy w nim: „Piotrowi Drzewieckiemu, Prezydentowi miasta stołecznego Warszawy, za wielką powszechnie uznaną pracę, za ciężkie chwile, jakie w najtrudniejszych momentach okupacji niemieckiej przechodził, za niezachwianą, a słuszną wiarę w jaśniejsze jutro, za prawy, nieskazitelny i pełen dobroci charakter, za całkowite oddanie się sprawom społecznym, za położone dla Stolicy zasługi – Obywatele miasta Warszawy składają wyrazy czci, podzięki i uznania.”8 W 1920 r. wraz z Leopoldem Welliszem i Władysławem Jechalskim, przy poparciu Banku Handlowego, założył w Chrzanowie Pierwszą Fabrykę Lokomotyw w Polsce SA. Kontrakt zawarty z rządem RP przewidywał dostawę 1200 lokomotyw w ciągu 10 lat. Lokomotywy te cieszyły się w Polsce i w Europie wysoką renomą.

W 1922 r. powstała z inicjatywy Drzewieckiego wytwórnia maszyn elektrycznych pod nazwą Polskie Towarzystwo Elektryczne, które uzyskało poparcie kapitału szwedzkiego.9

Drzewiecki był duszą założonej przez niego, a także przez Karola Adamieckiego, Henryka Karpińskiego, Stanisława Okolskiego i Zygmunta Straszewicza Ligi Pracy (26.02.1919) w celu poprawy organizacji i wydajności pracy w przemyśle, administracji, szkolnictwie i handlu. Pod firmą Ligi wydał serię broszur w latach 1922-1937. Kładł nacisk na cztery główne przeszkody nowoczesnej industrializacji kraju: niską sprawność gospodarczą wszystkich grup zawodowych ludności Polski, brak kapitałów gotowych do angażowania się w wytwórczość, niską rentowność rolnictwa oraz nadmierne obciążenia świadczeniami publicznymi słabo rozwiniętego życia gospodarczego.10 W latach 20. i 30. Piotr Drzewiecki był symbolem osiągnięć polskiego przemysłu metalowo-przetwórczego reprezentowanego m.in. przez takie zakłady (obok wcześniej wymienionych) jak: Warszawska Spółka Akcyjna Budowy Parowozów, Towarzystwo Akc. H. Cegielski w Poznaniu, Spółka Akcyjna Wielkich Pieców i Zakłady Ostrowieckie. Dzięki tym zakładom polskie koleje otrzymywały nowoczesne parowozy i wagony.

Dla polskiego przemysłu chemicznego największym autorytetem w latach II RP był prof. Ignacy Mościcki (1867-1946), w latach 1926-1939 Prezydent RP, europejskiej sławy badacz w dziedzinie elektrochemii i elektrotechniki. Ulepszył metodę spalania powietrza w łuku elektrycznym, opracował metodę produkcji kwasu azotowego z powietrza. W latach 1912-1922 był profesorem Politechniki Lwowskiej, której przekazał urządzenia przywiezione z pracowni badawczej na Uniwersytecie we Fryburgu i liczne patenty. W 1916 r. założył Instytut Badań Naukowych i Technicznych „Metan”, przeniesiony później do Warszawy. Stworzył wiele metod i urządzeń dla udoskonalonej rafinerii ropy naftowej. Był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, Warszawskiego Towarzystwa Naukowego i Akademii Nauk Technicznych, autorem 40 patentów i 60 oryginalnych prac naukowych. Ostatnie jego polskie patenty dotyczyły metod wytwarzania zjonizowanego powietrza w przestrzeni użytkowej odbitymi i rozproszonymi promieniami krótkofalowymi.

Na prośbę premiera gabinetu, inżyniera chemika Leopolda Skulskiego, prof. Mościcki był głównym referentem na I Zjeździe Nauki Polskiej (02.04.1920). Powiedział wówczas: – Musimy jasno zdać sobie sprawę z tego, że przy obecnym stanie ekonomicznym długo niezależności państwowej nie utrzymamy. Sama obrona granic zewnętrznych nawet najświetniejsza, nie zabezpieczy nas od niewoli, o ile nie potrafimy utrwalić niezależności gospodarczej. Historia daje nam dostateczną ilość dowodów, że w ślad za zależnością gospodarczą musi przyjść wkrótce zależność polityczna. Mościcki krytykował zaniedbania w dziedzinie rozwoju nauk technicznych, wyposażenia uczelni i instytutów w aparaturę naukową i opłakany stan materialny ludzi nauki. Uczonych i techników określił mianem armii obrony ekonomicznej kraju. Inwestowanie w tę armię uważał za najpilniejszą potrzebę państwa, wierzył, że będą to inwestycje najbardziej wydajne.11

Już 12 września 1922 r. w odczycie wygłoszonym w Sali Banku Krajowego we Lwowie na spotkaniu Związku Wielkiego Przemysłu Chemicznego Państwa Polskiego proponował rozbudowę przemysłu hutniczego i rozbudowę produkcji kwasu siarkowego w Polsce Centralnej. Postulował także modernizację chorzowskiej fabryki związków azotowych, której został dyrektorem, mając do pomocy dyrektora technicznego inż. chemika Eugeniusza Kwiatkowskiego, który był zmuszony zrezygnować z wykładów na Politechnice Warszawskiej m.in. na temat gazyfikacji węgla kamiennego.12

Dzięki Mościckiemu, Kwiatkowskiemu i plejadzie inżynierów z nimi związanych: Kazimierzowi Smoleńskiemu, Tadeuszowi Zamoyskiemu, Włodzimierzowi Płużańskiemu, Eugeniuszowi Bergerowi, Tadeuszowi Zwisłockiemu, Lucjanowi Stanisławskiemu i Wacławowi Szukiewiczowi, przemysł chemiczny i papierniczo-celulozowy szybko się odradzał i zajmował wysokie miejsce wśród przemysłu II RP.

Potrzeba obrony prawie wszystkich granic odradzającej się Rzeczypospolitej stworzyła – z inspiracji inżyniera gen. Kazimierza Sosnkowskiego, kilkuletniego ministra spraw wojskowych, z wielkim autorytetem Szefa Sztabu I Brygady Legionów Polskich, a więc drugiej osoby po Komendancie Józefie Piłsudskim – grupę inżynierów zaangażowanych w budowę polskich zakładów zbrojeniowych.

W świetle badań wybitnego historyka dziejów armii II RP prof. Piotra Staweckiego państwo polskie jesienią 1918 r. nie miało przemysłu wojennego prócz drobnych zakładów naprawczych. Broniąca Rzeczypospolitej armia w latach 19181921 uzależniona była od dostaw broni i amunicji sojuszników. Czechosłowacja i Niemcy zamknęły wówczas swoje granice dla materiału wojennego dla Polski. Kapitał prywatny niechętny był w angażowanie się w niepewne dlań inwestycje. Decyzją ministra gen. Sosnkowskiego 8 marca 1921 r. państwo miało się zająć produkcją broni oraz prochów i materiałów wybuchowych. 23 kwietnia 1922 r. Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów podjął uchwałę o budowie sześciu państwowych fabryk przemysłu wojennego w Warszawie i w Zagłębiu Staropolskim, pod kierownictwem Centralnego Zarządu Wytworni Wojskowych. Były to m.in.: Fabryka Prochów w Pionkach, Fabryka Broni w Radomiu, Fabryka Amunicji w Skarżysku, Fabryka Sprawdzianów w Warszawie, Fabryka Karabinów w Warszawie (w dawnych zakładach „Gerlach i Pulst).13

Pod koniec lat 20. szczególne miejsce w przemyśle zajął inż. chemik Jan Czochralski (1885-1953), światowej sławy współtwórca epoki półprzewodników, mikroprocesorów i innych podstawowych elementów elektrotechniki i informatyki. Od 1910 r. pracował w berlińskim koncernie AEG, w 1916 r. wynalazł sposób hodowania dużych kryształów metali i półprzewodników. Wprowadził aluminium do elektrotechniki. Był inicjatorem w 1919 r. powołania Niemieckiego Towarzystwa Metaloznawczego. Był konsultantem w największych koncernach metalowych Niemiec, Francji, Szwecji i Czechosłowacji. Zaproszony w 1927 r. na stały pobyt w kraju ojczystym przez Prezydenta RP Ignacego Mościckiego, objął stanowisko profesora Politechniki Warszawskiej, szefa katedry metalurgii i metaloznawstwa, przekształconej w Instytut pracujący m.in. na potrzeby dozbrojenia naszej armii.

W latach 1930-1936 pełnił funkcję prezesa Stowarzyszenia Hutników Polskich, a w latach 1932-1935 prezesa Towarzystwa Wojskowo Technicznego i wielu rad naukowych. W Warszawie prowadził salon literacki i wspierał dotacjami wiele inwestycji kulturalnych (Biskupin, Pomnik Chopina). W czasie okupacji, korzystając z obywatelstwa niemieckiego, prowadził tajne wykłady na Politechnice Warszawskiej. Wykorzystując kontakty swoich studentów, pomagał w uzbrajaniu Armii Krajowej.

Do wybitnych osiągnięć polskiej sztuki inżynierskiej należy budowa portu gdyńskiego, zaprojektowanego i prowadzonego przez inż. Tadeusza Wendego (18651948). Eugeniusz Kwiatkowski nadał mu tytuł „budowniczego Gdyni”. Pierwszy projekt zlecony przez ministra robot publicznych Andrzej Kędziora (1851-1938) inżyniera, eksperta inwestycji wodnych i  melioracyjnych południowej Polski, członka PSL „Piast”, przewidywał budowę portu morskiego w Tczewie. Drugi, zlecony przez Departament Spraw Morskich Ministerstwa Spraw Wojskowych z 6 maja 1920 r., przewidywał dolinę między tzw. Kępą Oksywską i Kamienną Górą. Zatrzymanie w lipcu 1920 r. w Gdańsku transportów wojennych dla armii polskiej, walczącej na polskich ziemiach etnicznych z Armią Czerwoną, zadecydowało o lokalizacji portu w Gdyni, pod nazwą „Tymczasowy Port Wojenny i Schronisko dla Rybaków”. Budowę tego portu, opartego na prostej, taniej drewnianej konstrukcji wypełnionej kamieniem, rozpoczęto wiosną 1921 r. Port został uroczyście poświęcony 23 kwietnia 1923 r. Jego dynamiczna, nowoczesna budowa rozpoczęła się dopiero w 1926 r., kiedy minister przemysłu i handlu inż. Eugeniusz Kwiatkowski doprowadził do rewizji zobowiązań Konsorcjum Polsko-Francuskiego Budowy Portu Gdyni, a inż. Wenda zastosował nowoczesną technologię – konstrukcje skrzyniowo-żelbetowe, po opracowaniu ich prefabrykacji14.

W dziedzinie elektryfikacji osiągnięcia były bardzo skromne, skoro w 1929 r. w Polsce na jednego mieszkańca produkowano 91 kWh, w Niemczech – 474 kWh, w Anglii – 387 kWh, a we Francji – 350 kWh15. Przy braku środków na rozwój elektryfikacji kraju na uwagę zasługują osiągnięcia teoretyczne polskiej elektrotechniki lat 20. ub.w., reprezentowane m.in. przez profesorów inżynierów i doktorów z Politechniki Warszawskiej: Leona Staniewicza, Kazimierza Drewnowskiego, Stanisława Wysockiego, Konstantego Żórawskiego i Romana Podoskiego; z Politechniki Lwowskiej: Stanisława Fryze, Gabriela Sokolnickiego, Kazimierza Idaszewskiego oraz Jana Studniarskiego z Akademii Górniczej w Krakowie. Ich prace popularyzował założony w 1921 r. Przegląd Elektrotechniczny i powstała w 1925 r. Państwowa Rada Elektryczna przy Ministerstwie Robót Publicznych. Dumą II RP były Polskie Koleje Państwowe – ich wewnętrzna organizacja, dyscyplina, uprawnienia pracownicze i punktualność funkcjonowania pociągów. Była to m.in. zasługa kolejnych ministrów, inżynierów: Juliana Eberhardta, Zygmunta Jasińskiego, Bolesława Sikorskiego, Ludwika Zagórnego Marynowskiego, Andrzeja Nosowicza i Kazimierza Tyszki.

Prezydent Warszawy Piotr Drzewiecki, wybitny inżynier technolog, starał się o prawną ochronę tytułu inżyniera. Zdawał sobie sprawę, że bez ich pracy, poświęcenia i inwencji życie w Polsce utkwiłoby w gospodarce naturalnej, skazując rodaków na margines cywilizacyjny i kulturowy Europy. Inżynierowie – powtarzał to w latach 30. ubiegłego stulecia – to oficerowie nowoczesnego uprzemysłowienia kraju, które jest koniecznością dla podniesienia rolnictwa i gospodarki żywnościowej, dla podniesienia ogólnej zamożności, dla racjonalnego zagospodarowania siły roboczej, dla obronności kraju, dla podniesienia kultury społeczeństwa polskiego na wyższy szczebel.16

prof. dr hab. Marian Marek Drozdowski, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk

 

Do wybitnych inżynierów polskiego przemysłu wojennego tego okresu zaliczyć możemy: Adama Kręglewskiego (1886-1969) – konstruktora silników spalinowych, organizatora produkcji lokomotyw w Zakładach H. Cegielskiego, seryjnej produkcji „Polskiego Fiata”, „Sokoła” i tankietek w fabryce „Ursus”; Kazimierza Ołdakowskiego (1878- 1940) – bohaterskiego dyrektora Fabryki Broni w Radomiu; Aleksandra Litwinowicza (1879- 1948) – legionistę, wiceministra spraw wojskowych, późniejszego budowniczego COP; Wiktora Czerwińskiego (1886-1976) – dyrektora Pionek i Niedomic; Jana Dąbrowskiego (1891-1974) – legionistę, dyrektora Starachowic; Stanisława Dunin-Markiewicza (1885-1946) – chemika, autora wielu patentów wykorzystywanych w Pionkach: Jana Prota (Berlinerblau) (1891-1957) – dr chemii, autora licznych patentów, legionistę, zatrudnionego w Pionkach i Niedomicach; Karola Szaniawskiego (1891-1961) – dyrektora Fabryki Broni w Radomiu; Jana Szypowskiego (1889-1950) – specjalistę produkcji amunicji; Tadeusza Śmiśniewicza (1893-1943) – legionistę, specjalistę produkcji materiałów wybuchowych.

 

 

1. zob. M.M. Drozdowski, Budowniczowie II Niepodległości. Muzeum Niepodległości, Warszawa 2018 2. Dziesięciolecie Polski Odrodzonej 1919-1928. Księga Pamiątkowa, Kraków-Warszawa 1928, s.1022

3. Encyklopedia Historii Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 1999, s.136 i  426

4. Tamże, s. 268

5. Tamże, s. 62

6. Tamże, s. 351

7. Gabriel Narutowicz Prezydent RP we wspomnieniach i relacjach. Wybór i opracowanie M.M. Drozdowski, Warszawa, 2004, s. 309 

8. Elżbieta Wodzyńska, Piotr Drzewiecki działacz społeczno- gospodarczy prezydent Warszawy 1918-1921, Warszawa 2018, s. 250

9. Tamże, s. 251

10. Tamże, s. 228

11. Ignacy Mościcki Prezydent RP. Autobiografia, Warszawa 1993, s. 273

12. M.M. Drozdowski, Eugeniusz Kwiatkowski, człowiek i dzieło, Kraków 1989, s. 19

13. Piotr Stawecki Wojsko Marszałka Józefa Piłsudskiego 12 V 1926-12 V 1935, Warszawa 2004,

 s. 128-129

14. Archiwum Morskie Eugeniusza Kwiatkowskiego.  Wybór i opracowanie M.M. Drozdowski, Gdynia 2009, s. 208-213

15. Janusz Żarnowski , Polska 1918-1939. Praca. Technika. Społeczeństwo, Warszawa 1992, s. 134

16. Piotr Drzewiecki działacz społeczno-gospodarczy Prezydent Warszawy 1918-1921, s. 225

17. Centralny Okręg Przemysłowy 1937-1939, Stalowa Wola 2002, s. 93-97

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl