Wybitni polscy inżynierowie w USA w 100-lecie odzyskania niepodległości


21-11-2018 22:09:25

Losy Polski w ostatnich 250 latach często „wyganiały” jej mieszkańców z kraju. Szczególnym miejscem, do którego podążali Polacy, były Stany Zjednoczone.

W olbrzymiej liczbie polskich emigrantów były tysiące techników i inżynierów, których praca i talent przynosiła i przynosi korzyści krajom ich osiedlenia. Wielu z nich osiągnęło sukcesy, sławiąc tym samym kraj pochodzenia.

Z pożółkłych dokumentów, przechowywanych od 80 lat w nowojorskim archiwum polonijnej organizacji inżynierskiej Polonia Technica, można prześledzić losy znacznej części polskiej inteligencji technicznej. Przez 80 lat działalności tej organizacji, przewinęli się przez nią ludzie, którzy tworzyli sukces techniczny i są zaliczani do elity sław amerykańskiej myśli technicznej. Z okazji 100-lecia odzyskania niepodległości przypominamy tylko niektórych z nich.

Wiesław Zenon Stępniewski

(1909-1998) konstruktor lotniczy, zasłużony nauczyciel wielu pokoleń inżynierów przemysłu helikopterowego na świecie. Przed II wojną światową wykładał na Politechnice Lwowskiej. Skonstruował samolot PZL 37 Łoś. Pod jego kierunkiem powstał motoszybowiec wyczynowy ITS-8W. Podczas II wojny światowej pracował w przemyśle lotniczym we Francji i Kanadzie, specjalizując się w aerodynamice i wytrzymałości samolotów. Po przeniesieniu się do USA, w 1947 r. rozpoczął pracę w wytwórni śmigłowców Piasecki Helicopter Corp. na stanowisku głównego aerodynamika. Tu uczestniczył w rozwoju nowych koncepcji dwuwirnikowego helikoptera typu Tandem (słynny banan), który jest wytwarzany do dzisiaj w Boeing Helicopters. Brał udział w pionierskich pracach nad samolotem pionowego startu i lądowania z pochylanymi skrzydłami typu Vertol, które stały się bazą współczesnych pionowzlotów tego typu. Prof. W.Z. Stępniewski współpracował z koncernem Boeinga. Prowadził badania na temat lotów ponaddźwiękowych, a na zlecenie NASA i U.S. Armed Forces opracował koncepcję helikopterów o niskim poziomie hałasu.

Był wykładowcą na prestiżowym Princton University. Z podręczników jego autorstwa (były to pierwsze książki na ten temat z zakresu aerodynamiki) uczą się dziś studenci na światowych uniwersytetach. Prototyp samolotu pionowego startu, przy którym kiedyś pracował, znajduje się w najsłynniejszym amerykańskim muzeum lotnictwa Smithsonian Air Musem w Waszyngtonie.

Frank Nicholas Piasecki

(1919-2008) inżynier, aerodynamik, projektant amerykańskich konstrukcji helikopterowych. W 1940 r. założył grupę PV-Engineering Forum w Pensylwanii. W latach 1946-1955 był prezydentem firmy i dyrektorem naczelnym rady nadzorczej Piasecki Helicopter Company, wówczas największego zakładu produkcji helikopterów na świecie, zatrudniającego ok. 6000 osób, w tym wielu techników i inżynierów polskiego pochodzenia.

W 1943 r. zaprojektował i zbudował w PV-Engineering Forum śmigłowiec PV-2, drugą w historii USA udaną konstrukcją zdolną do latania. W 1945 r. skonstruował odpowiadający wymogom NAVY USA pierwszy na świecie śmigłowiec dwuwirnikowy (tandem), znany w kolejnych wersjach jako „latający banan”. Był to początek serii helikopterów typu tandem: HRP-2, HUP-1,2, i 3.

Konstrukcje helikopterowe opracowane i zbudowane w firmie Piasecki Aircraft Corp. uzyskały wiele światowych rekordów, m.in: rekord wysokości (1953 r.), rekord prędkości (1956 r.), helikopter o największym ciężarze nośnym (1953 r.), pierwszy transkontynentalny przelot helikoptera z uzupełnieniem paliwa w powietrzu (1956 r.).

W 1996 r. firma Piaseckiego uczestniczyła w uzyskaniu certyfikatu rządowej agencji FAA dla polskiego śmigłowca W-3 „Sokół”, wprowadzając go na rynek amerykański jako pierwszy helikopter z Europy wschodniej.

W 1986 r. inż. Frank Piasecki otrzymał z rąk prezydenta Ronalda Regana National Medal of Technology, najwyższe amerykańskie odznaczenie za osiągnięcia w rozwoju technologii. W 2002 r. w uznaniu wybitnego wkładu wniesionego dla rozwoju dziedziny helikopterowej został przyjęty w poczet sławnych postaci w amerykańskiej awiacji National Aviation Hall of Fame przy US Air Force Museum. Jest to najwyższe wyróżnienie w USA.

Stanisław Wojciech Rogalski

(1904-1976), inżynier mechanik, konstruktor lotniczy, profesor politechniki warszawskiej i lwowskiej.

Obok Jerzego Drzewieckiego i Stanisława Wigury był założycielem fabryki samolotów RWD przed II wojną światową, przyczynił się wybitnie do postępu technicznego w dziedzinie lotnictwa w Polsce. Samolot sportowy „RWD 13” wygrał dwukrotnie dla Polski puchar zwycięstwa – w Berlinie w 1934 r. i w Warszawie w 1936 r.

W 1948 r. wyjechał do USA, gdzie pracował początkowo w firmie Lord Co. w Erie, a w latach 1949-1958 był głównym aerodynamikiem w Chase Aircraft Co., gdzie brał udział w pracach konstrukcyjnych transportowca C-123. Od 1958 r. pracował w firmie Grumman Aircraft Engineering Co., gdzie pracował nad konstrukcją dwusilnikowego odrzutowca wojskowego F-111 o zmiennej geometrii płata, łącznie z instrukcją obsługi samolotu. W latach 1950-1968 był wykładowcą uniwersytetu w Princetown, w latach 1950-1955 w Forrestal Research Center, a w latach 1957-1968 w Aerodynamics Design. W 1971 r. opracował projekt poduszkowca poruszającego się z dużą szybkością. Był konsultantem w sprawie pojazdu księżycowego.

Zdzisław Maciej Roehr

(1902-1970), inżynier chemik, działacz gospodar­czy, wyna­lazca.

W 1927 r. ukończył wydział chemii Politechniki Lwowskiej, uzy­skując tytuł inżyniera.

Wkrótce po studiach został dyrektorem generalnym hut „Wspólnoty Interesów", jednego z największych koncernów przemysłowych Polski międzywojennej.

W 1940 r. przybył do USA, gdzie 2 lata później otworzył własną firmę Roehr Products Corp., specjalizującą się w produkcji sprzętu medycznego, głównie rurek kapilarnych i igieł do strzykawek. Z biegiem czasu zmonopolizował do­stawę sprzętu medycznego dla armii Stanów Zjednoczonych. Epidemia żółtaczki, która wybuchła w USA w latach 50., zmusiła do wyeliminowania wielokrotnie używanych zakażonych igieł. Roehr uznał, że jedynym sposobem na powstrzymanie choroby jest zastosowanie na masową skalę sterylnych jednorazowych igieł i plastikowych strzykawek. Te okoliczności pozwoliły na rozbudowę firmy Roehr Products Corp. i upowszechnienie wynalazku jednorazowych igieł.

W 1964 r. American Medical Association stwierdziło, że wynala­zek plastikowej strzykawki był jednym z pięciu wybitnych ulepszeń w poprzednim ćwierćwieczu, a pod koniec ub. w. American Medical Association uznało jednorazową igłę za jedną z 20 największych innowacji XX wieku. Nie wspomniano wprawdzie o Zbisławie Roehrze, twórcy pomysłu igły jednorazowego użytku i człowieku z niesłychaną wyobraźnią. Zostały jednak patenty, które są niezaprzeczalnym dowodem na te wynalazki.

Wojciech Rostafiński

(1921-2002) dr inżynier, naukowiec. Po II wojnie światowej ukończył studia na politechnice Ecoles Speciales w Louvain w Belgii. W 1953 r. przeniósł się na stałe do Stanów Zjednoczonych, w 1961 r. rozpoczął pracę w NASA. Uczestniczył w pracach komisji opiniującej proponowane przez firmy projekty badań z zakresu aeronautyki i technologii kosmicznej. W 1971 r. otrzymał doktorat na wydziale matematyki stosowanej.

Jako pierwszy opracował kompleksowy, sprawdzony doświadczalnie, matematyczny model zjawiska przechodzenia fal głosowych w przewodach zgiętych. Jego prace zapoczątkowały serię artykułów w tej dziedzinie w USA, Europie i w Australii. Dr Rostafiński, korzystając z bogatych materiałów NASA, do których miał dostęp, zajmował się popularyzacją nauk ścisłych, podboju Kosmosu i historii nauki. Jako jedyny polski uczony na Zachodzie był wieloletnim członkiem NASA Speaker’s Bureau. W latach 70. NASA wysyłała go do Waszyngtonu na zaproszenie polskiego serwisu rozgłośni Głos Ameryki, gdzie nagrywał audycje o ostatnich osiągnięciach NASA i amerykańskiej technologii. Jego artykuły o podboju Kosmosu były drukowane na czterech kontynentach i co istotne, mimo cenzury w latach 70., również w Polsce. Opublikował co najmniej trzysta artykułów dotyczących popularyzacji nauki, opisów z podróży i szkiców historycznych. Napisał trzy książki, w tym „Niedostrzegalne światy”, popularyzujące fizykę i badania Kosmosu.

 

Tadeusz Sendzimir

(1894-1989, do 1939 r. Sędzimir) konstruktor urządzeń walcowniczych, racjonalizator technologii hutniczych, przemysłowiec.

W czasie I wojny światowej założył fabrykę drutu i gwoździ w Szanghaju, tamże wynalazł sposób produkcji ocynkowanego drutu specjalną metodą galwanizacji. W latach 1933-1934 uruchomił w Polsce dwie fabryki doświadczalne – produkującą blachę ciągłym sposobem zimnego walcowania i galwanizującą tą blachę.

Po wyjeździe do USA, w 1936 r. otworzył pierwszą linię galwanizacyjną w zakładach „Armco” w Butler (Pensylwania) oraz walcownię blach na zimno. W latach wojny i powojennych dokonał kolejnego doniosłego wynalazku w zakresie przetwórstwa i technologii metali, jaką była konstrukcja walcarki planetarnej, zwanej tak od „heliocentrycznego” układu małych walców roboczych, poruszających się po obwodzie dużych walców oporowych. System walców umożliwił walcowanie cienkich taśm stalowych, w tym także ze stali stopowych. Planetarne walcarki tego typu rozpoczęły pracę w przodujących przemysłach stalowych w wielu krajach świata, m.in. w Wielkiej Brytanii (1953 r.), Japonii (1956 r. , Kanadzie (1966 r.) i Szwecji (1986 r.). Założona przez Sendzimira firma „Sendzimir Engineering Corporation” z siedzibą w Waterbury (USA) ma przedstawicielstwa nieomal na wszystkich kontynentach. Jego wynalazki uzyskały 73 patenty w kilkunastu krajach świata.

Stworzył fundusz pomocy finansowej polsko-amerykańskim instytucjom kulturalnym w wysokości  400 000 USD, przyczyniając się do rozpowszechnienia kultury polskiej w USA.

W 1990 r. Kombinatowi Metalurgicznemu im. Lenin w Nowej Hucie nadano nazwę Huta im. T. Sendzimira.

Michał Jerzy Sendzimir

(1924-2008) dr inżynier, naukowiec, wynalazca, biznesmen, syn Tadeusza Sendzimira.

Dzięki jego pracom wdrożeniowym zdołano dopracować proces walcowania blach cienkich do perfekcji, osiągając kontrolowaną grubość blachy 0,007 cala. Zastosowano ją w produkcji komory kompresora lotniczego, ważnej części silników odrzutowych. Sukcesem zakończyły się prace nad koncepcją walcowania blach cienkich ze zmienną grubością. Prezentowana przez dr. Sendzimira tematyka techniczna obejmowała zagadnienia procesu walcowania, w tym walcarek do walcowania na zimno.

Jego oryginalne wynalazki z zakresu walcownictwa i galwanizacji blach cienkich przyniosły 24 amerykańskie patenty, zastosowane w produkcji. Jego firma jest światowym producentem walcarek do stali nierdzewnej, obejmując zasięgiem 90% rynku światowego, oraz walcarek do stali krzemowej, z udziałem 50% rynku światowego. Walcarki produkcji zakładów T. Sendzimira zainstalowane są w ponad 46 krajach świata, m.in. w walcowniach stali tłocznych dla przemysłu samochodowego, przemysłu mieszkaniowego w USA, Australii, Indiach, Argentynie, Japonii, Kanadzie, Wielkiej Brytanii i Polsce.

Dr Michał Sendzimir był światowym ekspertem i autorytetem w dziedzinie walcarek cykloidalnych, stosowanych do walcowania blach nierdzewnych, oraz stopów specjalnych.

W zaprezentowanym na początku lat 60. projekcie walcarki zwrotnej zaproponował nowoczesny walcowniczy zestaw bliźniaczo – zwrotny. Współpracując z japońską firmą Nisshin Steel, wydatnie zwiększył produkcję, uzyskując 18 000 t produktów walcowanych ze stali nierdzewnej w przeciągu miesiąca.

Podczas ponad 250 podróży, odwiedzając 6 kontynentów, promował pomysły i idee swojego ojca Tadeusza Sendzimira, najwybitniejszego metalurga naszych czasów.

Stephanie Kwolek

(1923-2014) naukowiec, dr inżynier chemik. Twórczyni Kevlaru, nylonu i ich pochodnych, autorka 24 patentów w zakresie technologii polimerów.

Kevlar, którego produkcja rozpoczęła się w 1975 r., okazał się dużym sukcesem technicznym i finansowym. Włókno polimerowe jest 5 razy bardziej wytrzymałe od stali, żaroodporne, kuloodporne,

trudne do cięcia, stosunkowo lekkie i odporne chemicznie. Charakteryzuje się niewielkim wpływem warunków atmosferycznych na zmianę własności mechanicznych oraz dosyć długim okresem starzenia. Kevlar jako materiał podstawowy jest stosowany w ponad 200 produktach w wielu dziedzinach: w przemyśle militarnym (osłony i kamizelki kuloodporne, pojazdy militarne, helikoptery), budowlanym (kaski, rękawice, fartuchy), kosmicznym (kombinezony, uchwyty, cięgna), lotniczym (osłony, liny, zawiesia, obudowy kabin) czy telekomunikacyjnym (światłowody).

Za wybitne sukcesy w nauce i przemyśle została wyróżniona Prezydenckim Medalem Technologii nadanym przez Prezydenta Billa Clintona w 1996 r. oraz wieloma wyróżnieniami i nagrodami prestiżowych instytucji w USA. Jej portret jest wyeksponowany w Galerii Zasłużonych Kobiet USA na 185 pozycji.

Zdzisław Julian Starostecki

(1919-2010) generał, konstruk­tor broni rakietowej.Jego biografia mogłaby posłużyć za temat do filmu akcji typu „James Bond".

Lata wojenne i powojenne obfitują w niewiarygodne wprost sytuacje. Za udział w bitwie pod Monte Cassino został odznaczony Orderem Virtuti Mili­tari oraz Krzyżem Walecznych. Przygoda zawodowa Z. J. Starosteckiego rozpoczęła się w 1942 r. po przybyciu do USA, gdzie ukończył studia w Stevens Insti­tute of Technology z zakresu inżynierii i balistyki, a potem zaczął pracować w Centrum Badań Obronnych Armii USA, w zespole konstrukcyjnym rakiet i pocisków przeciwpan­cernych do dział zdolnych przenosić głowice jądrowe.

Pracował nad rakietą SAM/D, przeznaczoną do zestrzeli­wania samolo­tów lecących na dużej wysokości (30-40 km). Z upo­ważnienia Departamentu Obrony w latach 80. stanął na czele 40-osobowej grupy, opracowującej radar i głowicę bojową rakiety „Patriot” do zwalczania celów powietrznych. Jej konstrukcję opracowała firma Raytheon, ale to Starostecki wraz z zespołem doprowadził kon­strukcję ra­kiety do gotowości bojowej.  „Patrioty” przeszły pomyślnie wszystkie próby, a pierwszy raz zostały użyte w operacji „Pustynna Burza" w 1991 r. w Zatoce Perskiej.

11 listopada 2009 r. został mianowany na stopień generała brygady przez prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego.

Janusz Zastocki

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl