Wielkie inwestycje II RP (7): Przebudowa węzła kolejowego warszawskiego


14-05-2019 19:47:45

W poprzednich numerach Przeglądu Technicznego przytoczyliśmy (PT nr 29-32/1919) fragmenty wybrane z odczytu inż. S. K. Drewnowskiego na temat „Polityki przemysłowej rządu polskiego”, wygłoszonego 30.06.1919 r. w Stowarzyszeniu Techników w Warszawie. W tej polityce za jedno z najważniejszych zadań na ziemiach polskich wyzwolonych spod trzech zaborów uznano rozbudowę sieci połączeń kolejowych. Poniżej przytaczamy fragmenty z PT nr 39/1921 o przebudowie węzła kolejowego w stolicy, zachowując oryginalną pisownię.

Wielkie przedsięwzięcie inżynierskie przebudowy węzła kolejowego warszawskiego, mające na celu jedno z najważniejszych i najpilniejszych w państwie zadań komunikacyjnych, nad którego rozwiązaniem pracowali od lat blizko trzydziestu wybitni technicy polscy, weszło od lat dwóch w okres stanowczego urzeczywistnienia.

Okoliczności czasu powojennego, zwłaszcza zaś trudno­ści i koszty obszerniejszych wydawnictw technicznych w warunkach obecnych, sprawiły, że wykonywany obecnie projekt tej przebudowy podawany był dotąd do wiadomości publicznej przeważnie w odczytach i pokazach na zebraniach technicznych oraz w krótkich wzmiankach w czasopismach. Tylko wynikłem stąd niedostatecznem poinformowaniu publiczności da się objaśnić, że mogły się ukazać w ostat­nich czasach w niektórych pismach codziennych artykuły dotyczące dworca głównego, nowego mostu kolejowego przez Wisłę, linji Obwodowej i in., które świadczą o zupełnem nieorjentowaniu się autorów w zakresie zadań przebu­dowy i prac dotychczasowych, do niej się odnoszących, i za­miast objaśniać czytelnika, w błąd go wprowadzają. Tem pilniejszą więc stała się potrzeba przedstawienia spraw prze­budowy w obecnym ich stanie, opartego na zaznajomieniu z dotychczasowym ich przebiegiem, które ułatwiłoby zara­zem poważniejszą nad niemi dyskusję.

Zadosyćuczynienie w krótkości tej potrzebie miano na widoku, podając czytelnikom Przeglądu Technicznego po­niższych kilka artykułów, poświęconych przebudowie węzła kolejowego warszawskiego.

Projekty przebudowy i roboty wykonane do r. 1915.

Projekty przebudowy dworca Wiedeńskiego 1893 r. Zatwierdzony projekt Komisji Rydzewskiego. Przebudowa linji Obwodowej i no­wy most kolejowy na Wiśle. Projekty gen. Gesketa. Wykup dr. żel. Warszawsko-Wiedeńskiej i projekt wprowadzenia, na niej toru ro­syjskiego. Zmiany w zatwierdzonym projekcie i przystąpienie do ich wykonania.

Jeszcze w r. 1890 szybki wzrost ruchu osobowego na dr. żel. Warszawsko-Wiedeńskiej skłonił zarząd tejże drogi do przedsięwzięcia projektu przebudowy starego dworca osobowego w Warszawie, datującego z r. 1845. Projekt, opra­cowany na podstawie konkursu, przedstawiony był w r. 1893 do Ministerjum, które uznało, że nowy dworzec winien być wspólny dla wszystkich dróg żelaznych, schodzących się w Warszawie. Węzeł warszawski posiadał wówczas te sa­me stacje, co i obecnie, a mianowicie stacje: Warszawa-Wiedeńska (obecna Warszawa Główna) osobowa i towarowa, Warszawa Nadwiślańska (obecna Warszawa Gdańska), War­szawa Petersburska (Wileńska), Warszawa Brzeska, Praga (Pelcowizna) i Marki, nadto skasowaną obecnie stację War­szawa Obwodowa na terytorjum stacji Warszawa Główna towarowa. W myśl tego żądania Ministerjum, Zarząd dr. żel. W. W. przedstawił projekt takiego dworca z doj­ściem linji prawego brzegu Wisły po istniejącej dr. żel. Obwodowej.

Równocześnie inżynierowie Rohn i Zieliński, mając na względzie liczne niedogodności węzła warszawskiego, zwła­szcza niedostateczną przelotność dr. żel. Obwodowej, opraco­wali i przedstawili do Ministerjum w r. 1894 projekt w trzech odmianach połączenia dworców prawego i lewego brzegu Wisły zapomocą linji, biegnącej pod Al. Jerozolimskiemi lub też okalającej miasto od południa. Projektodawcy proponowali, aby linja ta tworzyła oddzielną całość i aby budowa i eksploatacja jej były oddane prywatnemu przedsiębiorstwu.

Powyższe projekty były rozpatrywane i przerabiane od r. 1894 do 1897 w miejscowej Komisji, której wnioski nie były jednak przyjęte. W r. 1898 Ministerjum postanowiło opracowanie nowego dworca centralnego dla wszystkich dróg żel. w Warszawie na miejscu istniejącego dworca Wiedeńskiego, który byłby połączony niezależnie od istniejącej linji Obwodowej z przechodnim dworcem na Pradze, wspólnym dla wszystkich dróg prawego brzegu, podówczas już skarbowych. Zadanie to polecono Komisji pod przewodnictwem dyrektora dr. żel. Warszawsko-Wiedeńskiej Rydzewskiego z udziałem przedstawicieli Ministerjów Wojny i Skarbu, Okręgu komunikacji, Magistratu m. st. Warszawy oraz dróg Warszawsko-Wiedeńskiej i Nadwiślańskich; komisja ta po rozważeniu i uzgodnieniu ogólnych zasad projektu rozdzieliła jego opracowanie pomiędzy dwa Zarządy, prywatny i skarbowy. Część projektu, obejmującą dworzec centralny i linię łączącą go z dworcem Praskim opracował w Zarządzie dr. żel. Warsz. Wied. ś. p. inż. Adam Święchowski, pozostałą zaś, obejmującą dworzec praski i przebudowę istniejącej linji Obwodowej inż. Juljan Eberhardt w Zarządzie dróg żel. Nadwiślańskich; architektoniczną część projektu dworca centralnego, opracował architekt Czesław Domaniewski.

Charakterystyczną cechą projektu Komisji Rydzewskiego, jest przeprowadzenie przez miasto w kierunku średnicowym z zachodu na wschód, tunelem, pod Alejami Jerozolimskiemi, linji, przeznaczonej wyłącznie dla ruchu osobowego, z dworcem centralnym pod poziomem ulic, w blizkości obecnego dworca osobowego dr. żel. Warszawsko-Wiedeńskiej, i dwiema stacjami krańcowemi: Czyste linji prawego i Praga (późniejsza Warszawa-Brzeska) linji lewego brzegu Wisły. W bezpośredniem sąsiedztwie tych ostatnich dwóch stacji zaprojektowano dwie stacje po­stojowe dla składów pociągów osobowych.

Ruch towarowy projektowano skierować po istniejącej linji Obwodowej, okrążającej miasto od północy (odpowied­nio przebudowanej, z nowym mostem przez Wisłę). Po tej samej linji, połączonej z linją średnicową na stacjach krań­cowych Czyste i Praga, projektowano okrężny ruch miejski.

Stacja towarowa (ładunkowa) Czyste i takaż stacja Praga rozmieszczone były na terytorjach istniejących stacji towarowych: Warszawa Wiedeńska i Przeładunkowa oraz Warszawa Brzeska. Stacja Warszawa Petersburska miała być skasowana, Komora Celna zaś przeniesiona na Plac Broni…

Wybór i oprac. Bronisław Hynowski

16-17
Aktualny numer WSZYSTKIE
eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl