Filozofia pojęć technicznych (138): Rekonstrukcja


14-05-2019 20:09:23

Najbardziej oczekiwaną rekonstrukcją w najbliższych latach będzie odtworzenie dachu katedry Notre Dame w Paryżu po pożarze z 15 kwietnia 2019 r. Rekonstrukcja w pojęciu ogólnym ogranicza się do czynności technicznych, a więc takich, dla których istotnym (a czasem jedynym) celem jest odzyskanie utraconej funkcjonalności.

Ale istnieje kategoria obiektów, w których rekonstruowaniu środki techniczne i funkcjonalność mają znaczenie drugorzędne. Na pierwszym miejscu jest zdecydowanie wartość symboliczna i artystyczna. Chodzi tu o rekonstrukcję zabytków architektury, zwłaszcza tej klasy, co Notre Dame. Pożar takiego obiektu symbolizuje skalę upadku pewnych wartości. W rzeczywistości katedra ocalała, choć z powodu dziwnej nieodpowiedzialności ekipy remontowej i nadzorcy spłonął drewniany dach i to w biały dzień, w trakcie interwencji strażaków, którzy pojawili się prawie natychmiast. Podpalenie i rozpalenie potężnej konstrukcji z grubych belek nie jest rzeczą łatwą. Mimo to pożar rozwijał się bez przeszkód i belki więźby dachowej przebiły trzy otwory w kamiennym sklepieniu łukowo-żebrowym, przez które opadły na posadzkę katedry, a tam ugaszono je dość szybko i wnętrze oraz cała bryła kamienna budowli pozostały nienaruszone.

Oczywiście reakcja społeczna musiała być nieproporcjonalnie wielka do faktycznego zakresu zniszczeń właśnie z powodów symbolicznych, z czego zarówno inżynierowie, jak właściciele budowli ( w tym przypadku państwo francuskie) muszą zdawać sobie sprawę. Dlatego tak zaskakująco brzmią słowa prezydenta Emmanuela Macrona: „Odbudujemy katedrę Notre Dame i uczynimy ją jeszcze piękniejszą niż przedtem". Tymczasem Notre Dame nie wymaga żadnej odbudowy, a spowodowanie, by była „jeszcze piękniejsza" jest niemożliwe. Chyba, że zlekceważy się utrwalony w wyobraźni obraz wzorca i kanon gotyckiej budowli. Z kolei Bertrand de Feydeau, wiceprezes grupy konserwatorskiej Fondation du Patrimoine, a więc fachowiec, twierdzi, że przywrócenie Notre Dame do pierwotnego stanu może być niemożliwe, ponieważ „w tej chwili nie mamy na naszym terytorium drzew o takiej wielkości, jakie były ścięte w XIII w." Zdaniem innego specjalisty należy zastosować stalową konstrukcję więźby dachowej, gdyż będzie odporna na ogień. (!)

To zapewne tylko początek absurdów, jakie zostaną wygłoszone w tej sprawie. Technicznie rekonstrukcja spalonego dachu dwuspadowego jest sprawą banalną. Poważną sprawą jest natomiast odtworzenie wspaniałej 93-metrowej iglicy projektu prof. Eugene Viollet-le-Duca, jednego z ojców naukowej rekonstrukcji historycznej. Uważany jest za purystę, który z drobiazgową starannością odtwarzał elementy architektury w zgodzie z pierwotną formą. Nie jest więc prawdą, że skoro mógł on w XIX w. coś dodawać od siebie, to teraz zmieniać można wszystko. Pojawia się pytanie, czy w takich sytuacjach można w ogóle coś zmieniać. Prof. Jan Zachwatowicz w czasie odbudowy Warszawy po wojnie dokonywał zmian wręcz szokujących, zwłaszcza projektując fasadę bazyliki archikatedralnej św. Jana Chrzciciela w Warszawie. Jeszcze radykalniej zmieniono eksponowany kościół św. Aleksandra na Placu Trzech Krzyży. Argumentem była walka z „fałszem architektonicznym" jakiego dopuszczono w czasie XIX-wiecznych rekonstrukcji. To miało sens, bo np. przedwojenna fasada archikatedry miała ni stąd ni zowąd formę angielskiego neogotyku, dziś kojarzoną z Disneylandem! Ale skoro mieszkańcy do takiej formy przywykli?

To są problemy nie tyle inżynierów, co architektów. Ale rekonstrukcja to także problem techniczny, bo to w detalach tkwi główna, istotna treść każdej budowli. A autentyzm detali to już sprawa techniki. Majster, biegły w nowoczesnych technologiach musi się nieco cofnąć w czasie i na nowo nauczyć trudnych i pięknych technik wykonawczych. Technika rekonstrukcji bywa znacznie bardziej finezyjna niż technika nowoczesnego biurowca. Może takiej konfrontacji obawiają się przyszli rekonstruktorzy dachu Notre Dame?

Zygmunt Jazukiewicz

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl