Polsko-amerykańscy inżynierowie w budowie niepodległości Polski


14-06-2019 17:56:58

Prof. dr inż. Janusz Romański, Honorowy Prezes Polonia Technica w USA, prezydent Polskiego Uniwersytetu Ludowego w Filadelfii. Moderator sesji "Inżynierowie polscy w dziele Niepodległości".

Dokonanie przeglądu wybitnych osiągnięć polsko-amerykańskich inżynierów w dziele tworzenia niepodległej Polski jest tematem szerokim i z konieczności lista będzie wybiórcza. Przedstawiam kilka wybitnych postaci i ich epokowe osiągnięcia, które miały pośredni i bezpośredni wpływ na tworzenie warunków powstania Polski niepodległej oraz budowy poczucia wartości polskiego narodu.

Erazm Jerzmanowski, inżynier, chemik, filantrop, duchowy lider Polonii amerykańskiej z przełomu XIX/XX w. Zbudował kościół w stanie New Jersey i finansował remont kościoła na Manhattanie w Nowym Jorku. Po powrocie do Polski, w Prokocimiu k. Krakowa wybudował pałac oraz osiedle kolejowe ze szpitalem i żłobkiem. Sponsorował biblioteki, ośrodki pomocy społecznej, finansował pisma dla robotników. Pokaźną kwotę przekazał Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie na nagrody dla wybitnych Polaków (nadal są przyznawane) – pierwszą, otrzymał kardynał książę Adam Sapieha. Działalność Jerzmanowskiego budowała w narodzie wiarę w możliwość powstania niepodległej Polski, kształtowała społeczne i patriotyczne postawy, czemu należy zawdzięczać patriotyczny zryw Polonii amerykańskiej i ochotniczy zaciąg do armii polskiej w latach 1914-1918.

Tadeusz Sendzimir, inżynier metalurg, twórca i budowniczy linii walcowniczych do produkcji blach cienkich ze stali oraz wynalazca metody ciągłego ich cynkowania, doktor honoris causa AGH. W okresie międzywojennym otworzył na Śląsku hutę do produkcji blach. Po wyemigrowaniu do Ameryki nadal wspierał polski przemysł hutniczy, po wojnie uruchomił linię ciągłego cynkowania blach cienkich w Nowej Hucie. Oddanie nieodpłatne patentu dało Polsce znaczne korzyści materialne i wsparło rozwój wielu przemysłów, m.in. elektronicznego i wojskowego. Założona przez niego w stanie Connecticut firma produkująca nowoczesne walcarki ma ok. 45% rynku światowego. Prowadził ją jego syn Michael, dzisiaj jej prezesem jest jego prawnuk Tad, otwarty na współpracę z Polską.

Walter Golaski (Władysław Gołaszewski), bioinżynier, technolog, twórca metody wykonywania pończoch bez szwu oraz naczyń krwionośnych i aort z dakronu. Za wpływy z pierwszego wynalazku uruchomił produkcję wymiennych protez medycznych. Był utalentowanym działaczem polonijnym: prezesem Fundacji Kościuszkowskiej w Nowym Jorku, która za jego kadencji zaczęła przyznawać stypendia naukowe młodzieży polonijnej i polskiej. Zainaugurował oficjalną wymianę polskich naukowców, by mogli w USA pogłębiać wiedzę i prowadzić nowoczesne prace naukowe na uniwersytetach amerykańskich (Harvard, Yale, Stanford) w dziedzinie nauk humanistycznych, politycznych i medycznych.

Frank Nicolas Piasecki, wybitny inżynier i konstruktor helikopterów (autor wielu patentów, twórca wojskowego helikoptera typu Tandem), biznesmen, filantrop. Jego zasługi uhonorowali prezydenci Ronald Regan (medal Prezydenta Stanów Zjednoczonych) i Lech Wałęsa (Krzyż Zasługi RP). Portret Franka Piaseckiego, wyróżnionego przez National Smithsonian Institute prestiżowym Lifetime Achievement Trophy, znajduje się w wielu prestiżowych Galeriach Zasłużonych. Dzięki jego udziałowi helikopter SW-3 Sokół uzyskał certyfikację Federal Aviation Agency. Wspierał organizacje polonijne w USA i akcje na rzecz przyjęcie Polski do NATO i Unii Europejskiej.

Po zakończeniu II wojny światowej do USA wyemigrowało ponad 50 tys. polskich żołnierzy. Wśród nich było wielu techników i inżynierów lotnictwa, którzy służyli w RAF-ie, m.in. prof. Wiesław Stępniewski, absolwent Politechniki Warszawskiej, gdzie w laboratoriach Wydziału Lotnictwa projektował szybowiec Promyk. Po wojnie przybył do Kanady, a następnie osiadł w USA. Znalazł pracę w firmie Franka Piaseckiego i szybko awansował na stanowisko głównego aerodynamika. Rezultaty swoich prac naukowych i doświadczenia zawodowe ujął w podręczniku „Introduction to Helicopter Aerodynamics”. Wprowadzony do programów nauczania na wydziałach lotnictwa wciąż jest używany. Za wkład w rozwój aerodynamiki jego imieniem nazwano aulę na Wydziale Lotnictwa PW. Przez wiele lat wspierał w USA akcje na rzecz Polski.

Jego bliskim współpracownikiem był inż. Tadeusz Tarczyński, absolwent PW, projektant słynnego szybowca Promyk. Specjalizował się w konstrukcjach łopat wirnika do helikopterów militarnych z zastosowaniem kompozytów grafitowych.

Opracował ich nowy aerodynamiczny kontur. Jego koncepcje łopat zastosowano w SW-3 Sokół. Wspierał finansowo wiele akcji na rzecz Polski.

Edward Piszek, technolog żywności, biznesmen, filantrop. Jego pierwsza firma Mrs. Paul’s Kichen oferowała gotowe kanapki. Po 30 latach została sprzedana za 55 mln USD koncernowi Campbell Soup Co. Przypadkowo odkrył metodę zamrażania krabów, którą opatentował. Przez wiele lat był dystrybutorem zamrożonych krabów do sieci restauracji w USA. Łowiły je

polskie kutry na łowiskach w pobliżu Kanady, ale biznes „zamknął” stan wojenny w Polsce. Nieodpłatnie udostępniony patent był używany w polskich zakładach przetwórstwa rybnego. W latach 60. uczestniczył w akcji opanowania epidemii gruźlicy w Polsce: w zakupionych przez niego ambulansach rentgenowskich prowadzono badania kontrolne. Z zamiłowania do bejsbola

zbudował w Kutnie boisko. Ufundował Dom Tadeusza Kościuszki, obecnie muzeum w Filadelfii. Wspierał kościół katolicki w Polsce, był przyjacielem Jana Pawła II.

Wśród wybitnych osób, które miały udział w budowie niepodległej Polski oraz jej prestiżu należy wymienić jeszcze m.in.: gen. inż. Zdzisława Starosteckiego – współtwórcę rakiety typu Patriot, dr Stephanie Kwolek – wynalazczynię polimeru Kevlar, dr. Mieczysława Bekkera – konstruktora pojazdu księżycowego, twórcę dziedziny naukowej Terramechanika i Paula Barana – twórcę koncepcji internetu.

Więcej informacji: Polsko-Amerykańska Encyklopedia (Wyd. PAHA 2012), monografia Polonia Technica USA (wyd. Akademia Polonijna, 2002) i na stronie www. Poles.org

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl