Społeczne i ekonomiczne aspekty Przemysłu 4.0


14-06-2019 18:40:50

Inż. Andrzej Tombiński, prezes RE-Bau sp z o.o., wiceprezydent Stowarzyszenia Polskich Inżynierów i Techników w Austrii, Honorowy Konsul Generalny Republiki Austrii w Krakowie. Moderator sesji „Inżynier a infrastruktura”.

Rewolucja 4.0, Przemysł 4.0, Cyfryzacja 4.0, Praca 4.0 – to tylko część pojęć, którymi próbuje się opisywać zachodzące w ostatnich latach przemiany.

Określenie „Industry 4.0” zostało stworzone przez Henninga Kagermana, prezydenta Niemieckiej Akademii Nauk Technicznych i odnosi się do „czwartej” rewolucji przemysłowej (poprzednie to maszyna parowa, elektryfikacja produkcji, automatyzacja produkcji) i może być rozumiane jako kontynuacja idei „trzeciej” rewolucji przemysłowej lat 60.-70. XX w.

Część osób uważa Przemysł 4.0 jako czwarty krok w produkcji przemysłowej, inni jednak uznają, że jest to szersze pojęcie i rozumieją pod nim komunikację między maszynami, Internet Rzeczy czy też cyfryzację większości dziedzin życia oraz powiązanie wymiany danych między człowiekiem, maszyną, produktem lub usługą. Przemysł 4.0 można również określić jako megatrend (kierunek), który wiąże się z innymi trendami zachodzącymi w dzisiejszym świecie, takimi jak: cyfryzacja, rozwój demograficzny, trendy ekologiczne czy urbanizacja.

Zgodnie z wydanym w Niemczech słownikiem gospodarczym czwarta rewolucja przemysłowa charakteryzuje się również indywidualizacją, hybrydyzacją (połączenie produkcji i usług) oraz zdigitalizowaną integracją klientów i partnerów w procesy biznesowe. Poszczególne etapy pracy w fabryce nie będą już wykonywane przez zaprogramowane maszyny, bo dany produkt organizuje sam swoje powstanie, a w poszczególne etapy produkcji są integrowane dane dotyczące jakości powstającego produktu, stopnia zaawansowania produkcji i potrzeb klientów.

Czwarta rewolucja przemysłowa w zasadniczy sposób różni się od poprzednich, ponieważ jej efektem końcowym nie będzie zmiana metod produkcji czy używanej do niej energii. Zastosowanie internetu w marketingu, handlu i usługach nastąpiło wcześniej niż rewolucja cyfrowa znalazła zastosowanie do produkcji tego, co jest reklamowane i sprzedawane. Globalne skutki rewolucji cyfrowej trudno jest jeszcze w pełni oszacować.

W coraz bardziej zinformatyzowanym świecie, zmieniających się warunkach brzegowych i dostępnych w ułamkach sekund informacjach istotnym staje się, aby jak największą liczbę osób wyposażyć w konieczne dla uczestniczenia w tym świecie kompetencje.

Zachodzące zmiany nie powinny prowadzić do podziału społeczeństwa na tych, którzy potrafią dobrze i kompetentnie poruszać się w zdigitalizowanym świecie (pracy) i na tych, którzy nie mogą w nim uczestniczyć. Odpowiednie wykształcenie staje się kwestią kluczową.

W Austrii pierwsze rozważania na temat przemysłu 4.0 rozpoczęły się w 2015 r. wieloma inicjatywami, jak założenie stowarzyszenia „Przemysł 4.0 Austria. Platforma inteligentnej produkcji”. Postawiło ono sobie za cel opracowanie strategii, które mogłyby towarzyszyć zachodzącym w zawrotnym tempie zmianom technologicznym i innowacjom. Strategii, które spowodują, ze zmiany te będą odpowiedzialne społecznie zarówno dla przedsiębiorstw, jak i pracowników.

Centralne znaczenie dla przemysłu 4.0 mają systemy cyberfizyczne, łączące realne, fizycznie istniejące elementy ze światem wirtualnym i mające umożliwiać komunikację maszyn z maszynami. Zgodnie z tą koncepcją systemy produkcyjne będą w stanie autonomicznie sobą sterować i samodzielnie się optymalizować. Inteligentne sterowanie i planowanie produkcji wewnątrz przedsiębiorstw określane jest jako integracja pionowa, a działania sięgające na zewnątrz przedsiębiorstw określa się jako integrację poziomą. Decydujące będzie to, aby informacje przetwarzane były w czasie rzeczywistym, a wszystkie procesy łańcucha produkcyjnego były ze sobą skomunikowane, wymieniały się wzajemnie i działały w pełni samodzielnie.

Z przemysłem 4.0 wiąże się nadzieja na utrzymanie istniejącej liczby miejsc pracy. Nowe technologie mogą tak zoptymalizować koszty produkcji, że może ona stać się, przynajmniej w niektórych dziedzinach, znów konkurencyjna również w krajach rozwiniętych, o wysokim poziomie wynagrodzeń.

Zachodzące przemiany powodują zwiększające się zapotrzebowanie na odpowiednie kompetencje również wśród inżynierów. Przeprowadzone badania wskazują jednoznacznie, że oprócz oczekiwanych kompetencji fachowych, pożądanych jest wiele innych kompetencji pozazawodowych. Kompetencje te można podzielić na 3 kategorie: zawodowe; obejmujące wiedzę z różnych dziedzin, takich jak ochrona danych, big data, know-how, kreatywność; ponadzawodowe, czyli rozumienie ogólnie zachodzących procesów i powiązań między nimi, rozwiązywanie problemów, kooperacja czy wreszcie kompetencje językowe i międzykulturowe.

Od inżynierów na wyższych stanowiskach oczekiwane są również kompetencje związane z informatyką: tworzenie odpowiednich dla danej dziedziny programów i ich wdrażanie. Nadzór nad w pełni zdigitalizowanymi procesami wytwórczymi wymagać będzie nie tylko koncentracji na swojej, choćby najbardziej wyspecjalizowanej branży, ale koniecznej znajomości procesów sterujących powiązanymi dziedzinami.

Zasadnicze znaczenie dla uzyskania tych kompetencji będzie miał bardzo dobrze rozwinięty w Austrii – szczególnie na poziomie kształcenia zawodowego – system kształcenia dualnego. Zdobywane kwalifikacje określa się mianem hybrydowych, ponieważ mają one powiązać wiedzę teoretyczną ze zdolnościami ich praktycznego zastosowania. Chodzi o to, aby wykształcenie, również na poziomie akademickim, było zintegrowane z wykształceniem zawodowym. Dualne studia to nie studia wiążące się z długim okresem praktyk czy też studia zaoczne, ale formy studiów w pełni integrujące teorię z praktyką.

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl