Wielkie inwestycje II RP (16). Pierwsza Fabryka Lokomotyw w Polsce


26-10-2019 20:27:19

W poprzednich odcinkach przypomnieliśmy (PT” nr 42/1921) informacje dotyczące różnych obiektów towarzyszących przebudowie węzła kolejowego warszawskiego. Rozbudowa  sieci połączeń kolejowych spowodowała duże zapotrzebowanie na produkcję własnych lokomotyw. Wtedy powstała inicjatywa wybudowania pierwszej fabryki lokomotyw w Polsce. Poniżej przytaczamy (z „PT” nr 51/1921) więcej szczegółów dotyczących tego przedsięwzięcia, z zachowaniem oryginalnej pisowni.

W wyniku celowej polityki państw zaborczych na zie­miach polskich nie było ani jednej fabryki lokomotyw. Obec­nie, uznając polityczne i gospodarcze znaczenie uniezależnie­nia się w tym względzie od zagranicy, Rząd poparł inicjaty­wę prywatną w tym kierunku i, udzielając zamówień na dłuższy okres czasu, ułatwił powstanie fabryk lokomotyw.

Dla prawidłowej obsługi dróg żelaznych polskich potrze­ba ok. 8 000 sztuk lokomotyw. Obecny stan posiadania (łącz­nie z uzyskanemi na zasadzie traktatów pokojowych od Austrji i Niemiec) wynosi ok. 4 000 sztuk lokomotyw - brak więc drugie tyle. Niezależnie zaś od tego, roczne zapotrzebo­wanie, przy przeciętnej pracy 30-letniej lokomotywy, wynosi 8000/30 = 267 sztuk.

Pierwsza w chronologicznym porządku powstania - „Pierwsza fabryka lokomotyw w Polsce” - obliczona jest na przeciętną produkcję roczną ok. 150 - 200 parowozów. W czerwcu 1920 roku Rząd udzielił fabryce tej zamówienia na 1200 lokomotyw do dostawy w ciągu lat 10.

Po szczegółowych poszukiwaniach wybrano pod budo­wę zakładów teren przy st. Chrzanów w Małopolsce Zachod­niej, ponieważ miejscowość ta jest najbardziej odpowiednią ze względu na bliskość źródeł wytwórczości surowców i półfabry­katów, niezbędnych do budowy lokomotyw, oraz wobec blis­kość zakładów kotlarskich „W. Fitzner i K. Gamper”, które będą nowej fabryce dostarczały kotłów i odlewów żeliwnych.

Powierzchnia nabytych przez Spółkę gruntów wynosi około 140 mórg. Wystarczy to nietylko na potrzeby obecne fabryki i budowę kolonji mieszkalnych (dla robotników i urzędników), ale zapewnia również możność rozszerzenia zakładów i rozbudowy fabryki na długi okres czasu.

Terytorjum fabryczne leży przy skrzyżowaniu głównej linji P.K.P. (dawnej kolei Kraków-Wiedeń) i kolei miej­scowej Jaworzno-Siersza Wodna, w odległości 1/4 od st. Chrzanów, 6 km od centrali elektrycznej w Sierszy-Wodnej, 4 km od kopalni węgla oraz elektrowni w Libiążu. W blisko­ści leżą kamieniołomy i wapienniki krzeszowickie, cemen­townie i cegielnie, zaś sąsiedztwo z Zagłębiem Dąbrowskiem i Górno-Śląskiem oraz okręgiem przemysłowym Bielskim i Cieszyńskim - zabezpiecza możność pozyskania wykwalifikowanych robotników.

Plan budowy i organizacji wewnętrznej fabryki został ustalony po przeprowadzeniu kilkumiesięcznych szczegółowych studjów. W fabryce znajdą zastosowanie wszystkie zdobycze techniki ostatnich lat.

Rozkład budynków jest zastosowany do wymagań planowej fabrykacji i racjonalnego ruchu materjalów. Wszystkie budowle wykonywane są z żelbetu z krajowych materjałów, oraz przy pomocy krajowych sił technicznych.

Ośrodek główny zakładów stanowi hala montażowa A i warsztaty mechaniczne B. Hala montażowa o wy­miarach zewnętrznych 66,25 x 104,5 m (t. j. o przestrzeni zabudowanej 6923 m2) dzieli się na nawę środkową, podwyż­szoną, o rozpiętości 21 m, i na 3 nawy boczne niższe o rozpię­tości 18 m, 12 m i 14,25 m; odległość pomiędzy filarami wynosi 5,75 m. Filary, oraz wiązary dachowe tworzą sztyw­ną ramę i wykonane są z żelbetu. Ramy te są połączone ze sobą belkami podłużnemi w ścianach zewnętrznych, oraz belkami kranowemi wewnątrz hali. Połączenie ram z funda­mentami wykonano przegubowo, uwzględniając to przy ob­liczaniu konstukcji. Łuki, nakrywające nawę środkową, wy­konano jako łuki dwuprzegubowe w przypuszczeniu przejęcia parcia poziomego zapomocą ścięgna żelbetowego. W głównej nawie, o rozpiętości 21 m, będą umieszczone 2 suwnice elek­tryczne po 50 t, umożliwiające przeniesienie lokomotywy nad lokomotywą, oraz poniżej 2 suwnice elektryczne po 7½ t,  służące do przenoszenia mniejszych części maszyn. W nawie 18-metrowej pracować będzie 1 suwnica elektryczna o noś­ności 10 t i jedna - 5-ciotonowa.

Hala warsztatowa o wymiarach zewnętrznych 72.6 x 104,5 m (t. j. o przestrzeni zabudowania 7587 m2), dzie­li się na trzy nawy środkowe (podwyższone) o rozpiętościach 12 m, 18 m, i 12 m, oraz 4 nawy boczne z każdej strony o rozpiętościach 8,5 m i 6,3 m. Filary i wiązary dachowe są rozmieszczone jak w hali montażowej. Nawa środkowa nakryta jest belkami wspornikowemi, na wspornikach środ­kowych wspiera się świetlnia dachowa o rozpiętości 6 m wzdłuż całej nawy środkowej. W trzech nawach środkowych będzie pracowało 6 suwnic elektrycznych o nośności od 5 do 7,5 t

Kuźnia o wymiarach zewnętrznych 61 x 36,5 m (t. j. o przestrzeni zabudowanej 2227 m2) dzieli się na 3 nawy: środkową podwyższoną pokrytą lukiem dwuprzegubowym o rozpiętości 19,5 m ze ścięgnem poziomem, i na 2 nawy boczne, symetryczne - po obu stronach nawy środkowej, o rozpiętości 8 m. Wiązary dachowe i słupy ścienne tworzą jedną ramę sztywną, wykonaną z żelbetu. Ramy -jedna od drugiej w odległości 6 m - są połączone wzajemnie poziomemi belkami żelbetowemi oraz belkami kranowemi. Połą­czenie filarów zewnętrznych i środkowych z fundamentami wykonano zapomocą przegubów. W nawie środkowej pracu­je 1 suwnica 6-tonowa…

  Wybór i oprac. Bronisław Hynowski

 

 

 

Hala montażowa pierwszej Fabryki Lokomotyw w Chrzanowie.

 

 

 

Hala warsztatowa pierwszej Fabryki Lokomotyw w Chrzanowie.

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl