Wytrwać w szoku przyszłości


11-01-2020 17:01:42

Temat jest bardzo obszerny, aktualny i każdy z Czytelników przynajmniej częściowo się z nim zetknął. Cieszymy się z szans, jakie niesie rozwój nauki i techniki, często nie dostrzegając drugiej strony medalu, czyli zagrożeń społecznych.

Trzy najważniejsze zagadnienia, rodzące te zagrożenia to - moim zdaniem - możliwości tworzenia portretu psychologicznego na podstawie śladów pozostawionych w sieci, rozwój genetyki i przykłady, jak można – nie zawsze dobrze -  ten rozwój wykorzystać, oraz sztuczna inteligencja.

W sieci…

Prof. Michał Kosiński ( Uniwersytety Cambridge, Stanforda) i jego zespół udowodnili, że każdy z nas pozostawia ślady w sieci. To żadne zaskoczenie. Odkryli jednak, że na podstawie tych śladów można utworzyć portret psychologiczny uczestnika sieci. Oczywiście istnieją olbrzymie możliwości do wykorzystania tego narzędzia do analizy preferencji obywateli: politycznych, społecznych, handlowych itp. Dotychczas najbardziej spektakularnym wykorzystaniem tego narzędzia przypuszczalnie był wybór na prezydenta USA Donalda Trampa. Dotychczasowe techniki wyborcze polegały na adresowaniu przekazu do grup wyborców (osiedla, dzielnicy, miasta itp.). Znajomość portretów psychologicznych daje możliwość indywidualizowania przekazu. Wolontariusze mogą utwardzać poglądy u osób  zdeklarowanych lub modyfikować preferencje  wahających się.

… i w genetyce

Inną dziedziną, która może mieć przełomowe znaczenie dla ludzkości jest genetyka. 26 marca 2016 r. pojawiła się publikacja o opracowaniu mechanizmu pozwalającego na modyfikacje genomów (zestawu genów) dowolnego organizmu w łatwy i tani sposób. Wiosną 2018r. opublikowano artykuł pokazujący, że badania genów mogą być wykorzystane do diagnostyki chorób organizmu. Możliwości związane
z modyfikacjami genetycznymi to m.in.: leczenie chorób genetycznych (rozpoznawanie skłonności chorobowych we wczesnym wieku i wyprzedzanie działania choroby); zdrowa długowieczność - życie do późnej starości w dobrym zdrowiu (ciało i umysł 22 latka, doświadczenie 130 letniej osoby); nieśmiertelność! (ciągłe odtwarzanie zdolności organizmu); problemy wyżywienia ludzkości; ciągłe śledzenie stanu zdrowia (okresowa diagnostyka uzależniona od wieku i wyników poprzednich badań).

Olbrzymim zagrożeniem jest możliwość wpływania na psychikę człowieka przez modyfikacje genetyczne. Na przykład modyfikacjami genetycznymi możemy stworzyć człowieka pozbawionego empatii, bez wahania wykonującego rozkazy przełożonych.

Sztuczna inteligencja

Wśród możliwości sztucznej inteligencji można przytoczyć to, że może doradzać i dyskutować, umie grać w najrozmaitsze gry, tłumaczy na żywo, rozpoznaje twarz w tłumie, potrafi tworzyć fałszywe zdjęcia i filmy (fake newsy).

Miałem okazję obejrzeć filmik w którym były prezydent Obama wypowiada treści, jakich w rzeczywistych warunkach nigdy by nie wypowiedział. I okazuje się, że nie wypowiedział. Takie fake newsy są bardzo groźne, bo widzowi trudno jest uwierzyć ,że można zmanipulować jednocześnie obraz i dźwięk. Przykładami spektakularnymi, budzącymi mnóstwo obaw i emocji jest: analiza obrazów przechodzącego tłumu (Moskwa, cel oficjalny - identyfikacja przestępców), ciągła kontrola uczniów (jedna ze szkół – Chiny). Jednak ciągle coraz większe obawy budzą możliwości . Pozytywy to m.in. diagnostyka zdrowotna, automatyzacja produkcji, analiza tekstów i obrazów, roboty zastępujące człowieka w warunkach niebezpiecznej i ciężkiej pracy. Optymizm budzą prace nad szybką i tanią diagnostyką pacjenta.

Zapobiegać

Prof. Marcin Król, historyk idei, twierdzi, że ludzkość ma ok. 25-30 lat na wymyślenie i wdrożenie innego systemu przedstawicielskiego sprawowania władzy. Tempo rozwoju nauki i techniki pokazuje, że ludzkość nie ma tyle czasu. Ocenia się, że zarówno techniki stosowane w genetyce, jak też rozwiązania związane ze sztuczną inteligencją, za ok. 10 lat, mogą być powszechnie stosowane. Dlatego ludzkość ma ok. 10 lat na opracowanie i wdrożenie bezpieczników chroniących ją przed możliwością niekontrolowanego wykorzystania osiągnięć nauki i techniki do pełnej manipulacji  i zniewolenia społeczeństwa. Prof. Kosiński na pytanie o środki chroniące przed technikami manipulacyjnymi, stwierdza, upatruje je w rozwoju kultury i edukacji. Dodałbym, że musimy dążyć do ustanowienia władzy rozproszonej. Decyzje powinny być podejmowane najniżej, jak to tylko jest możliwe, bo tylko ludzie, których to dotyczy mogą oceniać ich słuszność oraz uczestniczyć w kontroli ich wykonania. Współpracowałem z Profesorem, który analizował zagadnienia związane z prognozowaniem rozwoju nauki i techniki.

Jeśli założymy, że rozwój techniki rozpoczął się wtedy, gdy człowiek nauczył się używać koła (zero na rysunku), to do lat obecnych rozwój zajął nam kilka tysięcy lat. Załóżmy, że w tym czasie osiągnęliśmy poziom równy jedności. W odpowiedzi na pytanie ile czasu poświecimy na następny poziom równy jedności, otrzymujemy dwadzieścia lat.

Rozwój nauki i techniki nabrał takiego przyspieszenia, że nie jesteśmy w stanie przewidzieć, jakie umiejętności powinien mieć człowiek, na przykład za 10 lat. Studentom mówię, że jeśli ktoś oświadcza, że przygotowuje ich do zawodu, to albo niedokładnie wie, co mówi, albo kłamie.

Jak uczyć?

To jest już „oczywista oczywistość”,  że szybki rozwój nauki i techniki powoduje konieczność zmiany modelu edukacji. Uważa się, że najbardziej innowacyjnymi krajami są między innymi USA, Szwecja, Izrael. Trudno jednak na listach laureatów różnych konkursów i olimpiad, na poziomie szkół średnich i wyższych, opartych na wiedzy encyklopedycznej, szukać przedstawicieli tych krajów. Działania innowacyjne wymagają innych kompetencji - między innymi kreatywności, krytycznego myślenia, umiejętności współpracy itp.

Na koniec dwa spostrzeżenia osobiste. Komunistyczne Chiny obchodzą w 2019 r. 70-lecie istnienia. Z tej okazji – jak informuje prof. Bogdan Góralczyk w Chinach odbywała się szeroka dyskusja dotycząca czynników, które mogą blokować tempo ich dalszego rozwoju. Przeważył pogląd, że jedną z głównych barier rozwoju może być system edukacji, zakotwiczony w XIX i XX w. Przeanalizowano modele systemów edukacyjnych z różnych krajów. Za najbardziej perspektywiczny uznano model opracowany i wdrożony w Finlandii. W Chinach podejmowane są działania dotyczące systemowego przekształcania edukacji.

Jeden z politologów brytyjskich stwierdził, że obecny premier Wielkiej Brytanii, Johnson to bardzo sprytny polityk o wyczulonym uchu na nastroje społeczne. Żeby przekonać społeczeństwo do siebie, zaproponował wieloletni program rozwoju Wielkiej Brytanii, przyjęty z aprobatą. Jeden z głównych punktów tego programu to rozwój edukacji. Gdy to przeczytałem opanował mnie smutek. W Wielkiej Brytanii jest oczywiste przekonanie, że dobra edukacja jest motorem postępu i rozwoju. Jeśli porównamy zachowania w trakcie strajku nauczycieli w Polsce, dostrzeżemy olbrzymią lukę w świadomości społecznej. Widać również, jaka jest gradacja celów rozwojowych kraju w kręgach władzy.

Przytoczyłem tu dwa przykłady (Chiny -wschód, Wielka Brytania-zachód). W pierwszym i drugim przypadku edukację postrzega się, jako główny czynnik rozwojowy kraju. Jeśli dołożymy zagrożenia związane z rozwojem nauki i techniki, to widzimy, jaki ogrom pracy przed nami.

Dionizy Saniawa

Skrót referatu wygłoszonego na „XXXI Radomskich Dniach Techniki”

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl