Recenzja PT: Dzieła hydrologiczne


21-06-2020 14:03:52

W pierwszej połowie XX w. uznawano, iż obszar Polski jest umiarkowanie wilgotny. Obecnie natomiast mamy chwiejny bilans wodny, coraz częściej – niestety – z przewagą suszy. A niedobór wody skutkuje niewykorzystaniem produkcyjnego potencjału krajowego rolnictwa. Powyższą opinię wyraził prof. Mieczysława Trybała już ćwierć wieku temu w książce ”Gospodarka wodna w rolnictwie”.

Od tego czasu susza hydrologiczna coraz bardziej daje się we znaki nie tylko rolnictwu. Wspomniana monografia prof. Mieczysława Trybały jest dziś trudno dostępna, podobnie jak praca prof. Zdzisława Mikulskiego „Gospodarka wodna”, a obie są nadal warte uważnej lektury. Autorzy zwracają uwagę na szczególną specyfiką gospodarki wodnej wymagającej wieloletnich systematycznych, dobrze zaplanowanych i zorganizowanych działań specjalistów z licznych dziedzin. Wprowadzenie zintegrowanego systemu zarządzania zasobami wodnymi w Polsce w kontekście aktualnego stanu wód podziemnych i powierzchniowych, zaopatrzenia ludności w wodę, oczyszczania ścieków i przeciwdziałania zanieczyszczeniu wód, nabiera  znaczenia priorytetowego.

Gospodarka wodna jest bardzo trudnym interdyscyplinarnym wyzwaniem dla naukowców i praktyków, ale też polityków, wymagającym rozwiązania wielu problemów o charakterze przyrodniczym, technicznych, prawnym i ekonomicznym. Stąd też potrzeba wiedzy niezbędnej do poprawy naszego wodnego bilansu w skali całego kraju.

Idea opracowania podręcznika akademickiego prezentującego aktualny stan wiedzy na temat zasobów i stosunków wodnych Polski narodziła się cztery lata temu na jednym z posiedzeń Komisji Hydrologicznej Polskiego Towarzystwa Geograficznego. Jego koncepcję i zakres  merytoryczny opracowali redaktorzy nauki monografii: Paweł Jokiel, Włodzimierz Marszelewski, Joanna Pociask–Karteczka. Edytor – a jest nim Wydawnictwo PWN – zapowiadając monografię „Hydrologia Polski” podkreślał, iż to pierwszy od ponad 60 lat podręcznik akademicki całościowo prezentujący wiedzę naukową zarówno dotyczącą wód podziemnych, jak i powierzchniowych Polski wraz z opisem czynników i warunków determinujących ich rozmieszczenie oraz dynamikę. Autorami poszczególnych rozdziałów są wysokiej klasy specjaliści w dziedzinie hydrologii i nauk geograficznych, a jednocześnie doświadczeni wykładowcy oraz dydaktycy reprezentujący niemal wszystkie uniwersyteckie ośrodki hydrologiczne w Polsce.

Monografia pokazuje historię tej dyscypliny wiedzy  i zagadnienia  współczesnej hydrologii , prezentuje scenariusze dotyczące ewolucji zasobów wodnych naszego kraju w nawiązaniu do innych komponentów środowiska oraz  wariantów  zmian klimatycznych. Uwzględnia ponadto – co niesłychanie istotne – zmiany metodyczne, jakie zaszły w dziedzinie oceny i zakresie zarządzania zasobami wodnymi, po wstąpieniu w 2004 r. Polski do Unii Europejskiej

Wydawca zadbał, aby książka była bogato ilustrowana. Czytelnik znajdzie w niej wiele nowych, autorskich map tematycznych, schematów i fotografii, a także wiele zestawień tabelarycznych zawierających informacje pochodzące z najnowszych baz danych. Ich dopełnieniem – co stanowi warunek każdego dobrego podręcznika – jest obszerny spis literatury. Dzięki niemu można pogłębić i poszerzyć wiedzę z danego zakresu zagadnień szczegółowych.

Kolejną wartą polecenia monografią jest „Hydrologia ogólna”. Szeroko omawia podstawy teoretyczne zjawisk zachodzących w hydrosferze, akcentując też  zagadnienia dotyczące procesów zachodzących w morzach  i oceanach. Jej obecne – już czwarte wydanie – różni się od poprzednich. Autorzy dokonali aktualizacji wszystkich rozdziałów, a także zaprezentowali  nowe metody badań hydrologicznych i interpretowania ich wyników. Liczne rysunki i wykresy w znacznym stopniu ułatwiają lekturę.

Obie książki adresowane są głównie do studentów kierunków ochrony i kształtowania środowiska, pracowników uczelni i instytutów naukowo-badawczych, służb melioracyjnych i rolniczych związanych bezpośrednio z gospodarką wodną. Należy jednak zaznaczyć, iż przystępnie omówione zagadnienia z hydrologii ogólnej i hydrologii Polski, spełniają – dzięki klarowności wykładu – oczekiwania szerszego grona  czytelników zainteresowanych zagadnieniami ekologicznymi.

W 2020 r. Wydawnictwo Naukowe PWN wydało także ”Przewodnik do ćwiczeń z hydrologii”. Jest to już trzecie od 2009 r. wydanie tego podręcznika. Jego autorami są Elżbieta Bajkiewicz-Grabowska i Artur Magnuszewski. Potrzeba kolejnego jego wydania świadczy wymownie, iż coraz więcej osób jest zainteresowanych zagadnieniami środowiskowymi i nadaniu rozwojowi cywilizacyjnemu kierunku umożliwiającego trwałe zachowanie walorów i zasobów naszego środowiska.

W tym kontekście wspomnę na koniec o pracy Beaty Maciejewskiej i Dariusza Szweda, „Zielone miasto nowej generacji” (wydawca Zielony Instytut, Fundacja Zielonej Polityki), gdzie wodzie, poświęcono wersów, aż trzy (sic!). Ten najważniejszy, zresztą ze wszech miar słuszny zacytujemy: Oszczędzamy wodę – u nas krany nie kapią. A może tak niewiele, w myśl porzekadła, że wody mamy tyle, co na lekarstwo.

Okazuje się, że jednak w dziele nad poprawą naszego zbiorowego stanu świadomości o tym, czym naprawdę jest woda (a raczej jej brak) w XXI stuleciu, trzeba będzie podejmować jeszcze bardzo wiele wysiłków edukacyjnych. Te pozytywne próbujmy zatem przynajmniej sygnalizować. Pamiętając słowa, bo dopóki płynie.....

Marek Bielski

 

 

Paweł Jokiel, Włodzimierz Marszelewski, Joanna Pociask-Karteczka (red. pracy zbiorowej),”Hydrologia Polski”, Warszawa 2017, PWN,

Elżbieta Bajkiewicz-Grabowska, Zdzisław Mikulski, „Hydrologia ogólna”, PWN, Warszawa 2017, wyd. IV rozszerzone

Elżbieta Bajkiewicz-Grabowska „Przewodnik do ćwiczeń z hydrologii”, PWN, Warszawa 2020,

 

Komentuje Waldemar Rukść

18-19
Aktualny numer WSZYSTKIE
eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl