Idealista i pragmatyk: Janusza Tymowskiego żywot niepospolity


11-12-2020 13:04:32

W przypadku dokonań prof. Janusza Tymowskiego – doktora honoris causa Politechniki Warszawskiej i wieloletniego prezesa Naczelnej Organizacji Technicznej, a następnie honorowego prezesa NOT – wątki pozytywistyczne są sprzęgnięte z patriotycznymi. Oba dotyczą przełomowych wydarzeń w Polsce XX stulecia. I jedne, i drugie zasługują na poświęcenie im baczniejszej uwagi.

Korepetytor i... ułan

Ojciec, z zawodu inżynier leśnik i geometra, zmarł, gdy Janusz Tymowski liczył zaledwie lat dziewięć. Uczniowi gimnazjum im. Stefana Batorego w Lublinie, jako najstarszemu z czworga rodzeństwa, przypadła pierwsza ważna rola życiowa. Pomagał finansowo matce w utrzymaniu domu, udzielając korepetycji. Był to czas uczenia się odpowiedzialności. Drugie życiowe zadanie z czasów młodości dotyczyło konspiracji niepodległościowej. Należał do szkolnej tajnej organizacji patriotycznej, a w 1918 r. wraz z innymi członkami Polskiej Organizacji Wojskowej rozbrajał żołnierzy austriackich. Po maturze niezwłocznie zgłosił się ochotniczo do wojska i brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 r., służąc w 7. pułku ułanów jako starszy ułan z cenzusem.

Inżynier... frezerem

W grudniu 1920 r. rozpoczął studia na Wydziale Mechanicznym Politechniki Warszawskiej. Po studiach, w celu zapoznania się z funkcjonowaniem przemysłu, udaje się do Francji. Wyjazd był możliwy dzięki poparciu Ministerstwa Spraw Wojskowych, które pomogło absolwentowi PW uzyskać praktykę w paryskiej fabryce. Praktykę od września 1926 r. do marca 1927 r. odbył – jako przyuczony frezer – w Zakładach Hotschkisse’a w Levallois Perret, gminie graniczącej z 17. dzielnicą Paryża. Bezpośrednio po powrocie z Francji młody, zaledwie 25-letni inżynier, zostaje w maju 1927 r. starszym konstruktorem w powstającej Fabryce Broni w Radomiu. Jego doświadczenie jest już na tyle duże, że kiedy w Fabryce Karabinów w Warszawie planuje się wytwarzanie ckm browning wz.30, zostaje kierownikiem Wydziału Obróbki Mechanicznej. Po pomyślnym wdrożeniu produkcji powraca do Radomia, gdzie obejmuje stanowisko Szefa Inspekcji Technicznej i czuwa nad uruchomieniem produkcji kbks, rewolwerów Naganta, a także... rowerów. Z tytułu swych kontaktów zawodowych często odbywa służbowe delegacje do firm zbrojeniowych we Francji, Belgii, Szwecji, Czechosłowacji. W latach 1936–1937 pełnił funkcję dyrektora technicznego Wytwórni Amunicji w Rembertowie, a w grudniu 1937 r. objął stanowisko najpierw szefa produkcji, a następnie wicedyrektora Zakładów Południowych w Nisku (Stalowa Wola). Tu uczestniczył we wdrożeniu produkcji haubic 100 mm, armat 105 mm oraz luf i zamków do dział ppanc. 37 mm.

Po wybuchu II wojny światowej osiadł w rodzinnym Lublinie, gdzie pracując jako inżynier w fabryce maszyn rolniczych, wstępuje do ZWZ-AK ( pseudonim „Jaworski” oraz „Ernest” – to jego drugie imię, które odziedziczył po ojcu). W sierpniu 1943 r. przeniósł się do Warszawy. W strukturze AK pełnił m.in. obowiązki szefa Biura Wojskowego Przemysłu. Podczas Powstania Warszawskiego kierował produkcją środków walki w rejonie Śródmieścia. Po upadku powstania, jako oficer czasu wojny, był więziony w Stalagu 344 Lamsdorf, następnie osadzony w Oflagu II-D Gross-Born Westfalenhof.

Czas odbudowy

Na początku 1946 r. zostaje mianowany dyrektorem naczelnym Wytwórni Wagonów i Mostów w Chrzanowie, a kierowane przez niego przedsiębiorstwo jest zaangażowane w budowę Mostu Śląsko-Dąbrowskiego w Warszawie. Następnie pełni odpowiedzialne funkcje na Śląsku i w Warszawie, był m.in. dyrektorem technicznym organizującego się krajowego przemysłu maszynowego. W wrześniu 1951 r. został dyrektorem technicznym Zakładów Mechanicznych „Ursus”, obejmując równolegle Katedrę Technologii Budowy Maszyn w PW, swojej macierzystej uczelni. Przewodniczył też komisji maszyn i urządzeń rolniczych Polskiego Komitetu Normalizacji. Na znak protestu przeciwko poleceniu centralnych władz partyjnych i rządowych, aby w ZM „Ursus” podjąć się produkcji licencyjnej ciągnika „Białoruś”, Janusz Tymowski składa rezygnację ze stanowiska.

Orędownik technicznego progresu

Od początku swej aktywności inżynierskiej, naukowej, dydaktycznej i społecznej na polu szeroko rozumianego starogreckiego technē – τέχνη (sztuka, rzemiosło, kunszt, umiejętność) prof.Janusz Tymowski był rzecznikiem cywilizacyjnego postępu, realizowanego dzięki rozwojowi technologii, przy korzystaniu z optymalnych, sprawdzonych naukowo metod. Potwierdza to jego praca „Obliczanie zapotrzebowania na kadry techniczne w przemyśle” wydana w 1958 r. Dla Komisji Planowania dokonał obliczeń zapotrzebowania na kadrę inżynierską dla gospodarki krajowej na lata 1961–1975. Ten nurt jego badań zaowocował wydaniem w 1975 r. książek „Inżynier - Gospodarka - Społeczeństwo” oraz „Organizacja szkolnictwa wyższego w Polsce (drugie wyd. 1980). Zawsze był propagatorem dobrze pojętej nowoczesności. Zaangażował się w jeden z pierwszych w świecie pomysłów... zdalnego nauczania. Profesor Janusz Tymowski został pełnomocnikiem ministra szkolnictwa wyższego ds. politechniki telewizyjnej.

Pasja i misja

Swoistym ukoronowaniem jego talentów, wiedzy, doświadczenia, zaangażowania i pasji był trwający nieprzerwanie od wczesnej młodości aktywny udział w stowarzyszeniowym ruchu inżynierskim. Już jako student Wydziału Mechanicznego PW został przewodniczącym studenckiego koła mechaników .

Przez wiele dziesiątek lat inż. Janusz Tymowski należał do grona najaktywniejszych działaczy Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Mechaników Polskich (SIMP). Został też wybrany wiceprezesem pierwszego w kraju terenowego oddziału SIMP w Radomiu. W 1935 r. był jednym z delegatów SIMP na I Zjazd Delegatów Naczelnej Organizacji Inżynierskiej. Po wojnie, kiedy pracował na Śląsku, założył Oddział Górnośląski SIMP (1946). Za wkład w rozwój SIMP organizacja nadała Januszowi Tymowskiemu w 1969 r. godność i tytuł członka honorowego.

Janusz Tymowski tak wspomina trudne lata powojenne: Koniec nocy okupacyjnej, możliwość pracy wolnej (...), powodowały ogromny entuzjazm, wyzwalały ogromne siły twórcze (...), byliśmy wtedy pewni wszystkiego, że potrafimy dać sobie radę niezależnie od trudności (...) i przekonani, że od nas, naszej pracy zależy, jak szybko będzie lepiej. Potem jednak nadeszły wyjątkowo trudne lata 1949–1953. I dopiero po III Kongresie Techników (24-26.02.1957 r.) znowu nam się wydawało, że ruszamy do przodu. Gościem na tym niesłychanie burzliwym kongresie m.in. był Władysław Gomułka, a prof. Janusz Tymowski – obok Jana Mitręgi – był jednym z dwóch głównych referentów kongresu. Po III Kongresie prof. Janusz Tymowski objął kierownictwo NOT. Został wybrany przewodniczącym Rady Głównej NOT. Funkcję tę pełnił do 1966 r. A do końca swego życia przewodniczył Radzie Słownika Biograficznego Techników Polskich, wydawanego przez NOT. Był członkiem założycielem Towarzystwa Kultury Technicznej,

Na koniec tego, z konieczności bardzo skrótowego, szkicu biograficznego nie można nie wspomnieć o jego niekwestionowanej zasłudze dotyczącej rozbudzania zainteresowań poznawczych u uczniów. Mamy na myśli wieloletnie przewodniczenie Komitetowi Głównemu Olimpiady Wiedzy Technicznej organizowanej przez NOT od jej pierwszej edycji. Pobudzanie u młodzieży zainteresowania wiedzą techniczną prof. Janusz Tymowski uważał za ważny obowiązek każdego inżyniera. Nic więc dziwnego, że przez 10 lat był też przewodniczącym Polskiego Komitetu ds. Wymiany Praktyk Studenckich, a od 1970 r. wchodził w skład Komitetu ds. Kształcenia Inżynierów w ramach Międzynarodowej Federacji Stowarzyszeń Technicznych. Niestrudzona, bezinteresowna działalność społeczna na rzecz organizowania życia naukowo-technicznego, zarówno w strukturach oficjalnych, jak też w organizacjach społecznych, pomimo licznych przeciwności, jakie napotykał po drodze, zasługuje na wielki szacunek następnych pokoleń.

Marek Bielski

 

Syn profesora inż. Jarosław Tymowski większość materiałów i dokumentów związanych z dokonaniami swojego Ojca przekazał do Archiwum Akt Nowych w Warszawie, gdzie mogą służyć historykom zajmującym się dziejami przemysłu i szkolnictwa polskiego XX w.

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl