Krakowski Dom Technika


11-12-2020 13:30:17

Budowę Domu Technika w Krakowie rozpoczęto 25 lipca 1905 r., pod kierownictwem autora projektu prof. Sławomira Odrzywolskiego.

W pierwszym wariancie projektant wydzielił z powierzchni parteru, oprócz sali wystawowej, tylko miejsca na dwie klatki schodowe i jedno pomieszczenie na kancelarię wystaw. Takie rozwiązanie nie uzyskało akceptacji komisji konkursowej i autor przedstawił drugi projekt. Przy opracowywaniu rysunków wykonawczych, pod wpływem zaleceń Komitetu Budowlanego i ściśle określonych potrzeb Krakowskiego Towarzystwa Technicznego ( KTT, założone w maju 1877 r.), rozkład wewnętrzny pomieszczeń oparto głównie na drugim zgłoszonym projekcie, który nie został nagrodzony.

Fasada domu KTT charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem kształtów i rozmiarów bardzo dekoracyjnych otworów okiennych. Zwraca uwagę brak symetrii linii okien i dekoracji. Odrzywolski podzielił budynek na dwie osie. Każda z nich ma inną szerokość. Ponadtowęższa część fasady jest wyższa. Po prawej stronie, w obrębie drugiej kondygnacji, architekt zaprojektował loggię zakończoną balkonem z masywną, rzeźbioną balustradą. Pierwotna koncepcja przewidywała również udekorowanie tej części budynku dodatkowymi rzeźbieniami i mozaiką.

Liczne zdobienia koncentrują się na szczycie bocznej części fasady oraz nad głównym wejściem do budynku (tuż nad napisem „Dom Technika”, wykonanym po wymianie historycznych drzwi wejściowych na współczesne). Cała elewacja frontowa domu KTT zyskała wiele na wartości artystycznej dzięki rzeźbom wypełniającym najważniejsze pola architektoniczne. Ich autor, artysta rzeźbiarz Jan Raszka wykazał się nie tylko dużą pomysłowością, ale również wprawną ręką. Wchodzących uderza w oczy dobrze zachowana płaskorzeźba w nadprożu głównych drzwi wejściowych. Wyobraża ona „przemysłowość” polską – jak odnotowano w miesięczniku Architekt nr 6/1905 – przyjmującą techników i podającą im koronę, koronę, która i teraz, i w przyszłości raczej na technice opierać się będzie jak na orężu. W gronie techników widzimy przede wszystkiem: Budownictwo jako Matkę wszelkiej techniki. Obok niej „Stan techniczny” w osobie robotnika przemysłowego, dalej dzieci czasów nowych jak chemia itd. Z drugiej strony Techniki występuje „Sztuka stosowana” w postaci dziewczynki, kwiaty zbierającej. Dalej spostrzegamy wieśniaka, który przynosi plony swoje na zamian dla przetworów technicznych, w czem ma tkwić symbol pośrednictwa, jakiego podejmuje się Wystawa Budowlana. Wyżej nad tą płaskorzeźbą jest nad oknem umieszczona sowa, unosząca się nad kominami fabrycznymi: ma to oznaczać Wiedzę w Technice. Tuż pod szczytem występują dwie głowy, wyobrażające dziewczę krakowskie i mazura. Znak to kojarzenia się pracy technicznej z ludem czyli narodem. Przemysł winien dążyć do krzewienia organizacyi w pracy społecznej.

Własną siedzibę Krakowskiego Towarzystwa Technicznego otwarto uroczyście 1 grudnia 1906 r., z udziałem licznie zgromadzonych członków Towarzystwa, dostojników i gości. W samo południe odbyło się poświęcenie gmachu, którego dokonał ksiądz dr Caputa, proboszcz uniwersyteckiej kolegiaty Św. Anny i przemówił do zgromadzonych „w podniosłych słowach, pełnych zapału i uczuć patriotycznych”.

Bronisław Hynowski

Towarzystwo Kultury i Historii Techniki

 

Historyczny i współczesny widok elewacji frontowej Domu Technika w Krakowie

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl