Skarby polskiej ziemi: Neptun otwiera skarbiec


18-09-2021 20:01:57

Kopaliny z dna Bałtyku należą do tych, które najpóźniej wprowadzono do bilansu zasobów perspektywicznych.

Pomogło w tym zaangażowanie Polski w badania na...Pacyfiku w ramach programu rządowego Rozpoznania Geologicznego Oceanów PRoGeO. Polskie obszary surowcowe to morskie wody wewnętrzne, morze terytorialne oraz wyłączna strefa ekonomiczna - razem ok. 33 tys. km2, czyli obszar zbliżony do sporego województwa. Tu stwierdzono do tej pory obecność złóż żwiru, piasku i węglowodorów, nagromadzenia konkrecji Fe-Mn, bursztynu, soli magnezowo-potasowych, minerałów ciężkich, wód mineralnych i termalnych. Bursztynowi poświęciliśmy niedawno obszerny artykuł.

Pożyteczna pulpa

Złoża kruszywa żwirowo-piaskowego są głównie na Ławicy Słupskiej -Bałtyk S, „Południowej Ławicy Środkowej”, na akwenie Bałtyk Południowy i w Zatoce Koszalińskiej. Według danych z 2018 r. zasoby te wynosiły 136 mln Mg. Ważne gospodarczo jest również kruszywo piaskowe, wykorzystywane przeważnie do sztucznego zasilania brzegu morskiego metodą refulacji. Jak wiadomo, południowy brzeg Bałtyku się obniża, więc jest to zabieg niezwykle pożyteczny. Roboty te nie podlegają prawu geologicznemu i górniczemu, lecz pozostają w gestii urzędów morskich. Odcinki wybrzeża przewidziane do sztucznego zasilania piaskiem określa ustawa „Program ochrony brzegów morskich”. Zasoby do tej dyspozycji określono na 56 mln m3.

Ziemie rzadkie z morza

W Zatoce Pomorskiej udokumentowano złoże piasków Ławica Odrzana o zasobach 13,3 mln Mg, z minerałami ciężkimi w ilości rzędu 0,5 mln Mg. Powierzchnia złoża wynosi 1303 ha. Piaski z tego złoża w warstwie od powierzchni dna do głębokości 0,5 m zawierają minerały ciężkie w ilości od 1,4 do 21,7% wag. (średnio 4,5%).Osad piaszczysty na głębokości 0,5-1,0 m zawiera średnio do 3,3%. W piaskach Ławicy Odrzanej udział ilościowy minerałów użytecznych we frakcji ciężkiej jest następujący: ilmenit 31%, cyrkon 5%, leukoksen 4%, rutyl 4% i granaty 32%. Na Ławicy Słupskiej perspektywiczne pola piasków z minerałami ciężkimi liczą kilkanaście kilometrów kwadratowych. Średnia zawartość minerałów ciężkich w poszczególnych polach to 3,1-13,1% wag. W 1 Mg piasku występuje: ok. 17-40 kg ilmenitu (jedna z najważniejszych rud tytanu), 2,5-3,5 kg cyrkonu (reaktory jądrowe), rutylu (do bieli tytanowej) i monacytu (źródło pierwiastków ziem rzadkich i toru) oraz 9,5-30,0 kg granatów (ale to tylko wyniki badań powierzchni dna).

Badania w skali półtechnicznej wykazały możliwość uzyskania z piasków Ławicy Odrzanej koncentratu minerałów ciężkich o zawartości 92,84% oraz monomineralnych koncentratów granatów (93,6%), ilmenitu (96,2%), cyrkonu (87,3%) i rutylu (83,9%). Obecność pierwiastków ziem rzadkich (REE) potwierdzono również w piaskach poza minerałami ciężkimi. Koncentrat cyrkonowy z piasku z Ławicy Słupskiej zawiera cer w ilości 2,3 g/kg, lantan - 1,1 g/kg oraz neodym - 0,96 g/kg. Zawartość prazeodymu, itru, gadolinu i samaru waha się od 0,1 do 0,3 g/kg. W koncentracie cyrkonowym z Ławicy Odrzanej zawartości REE wynoszą: cer – 3,9 g/kg, lantan i neodym odpowiednio 1,9 i 1,7 g/kg, a prazeodym, itr, gadolin i samar od 0,5 - 0,2 g/kg.

W rejonie Ławicy Odrzanej występują też piaski szklarskie o zasobach prognostycznych 215 mln Mg. Na Bałtyku, w polskiej wyłącznej strefie ekonomicznej stwierdzono występowanie konkrecji Fe-Mn na powierzchni ok. 2537 km², w tym obszar ok. 400 km2 o znaczeniu gospodarczym. W przyszłości konkrecje mogą być źródłem metali.

Czy ropa i gaz zaskoczy?

Najbardziej ekscytujące są oczywiście węglowodory. Wspólna Organizacja Poszukiwań Naftowych na Morzu Bałtyckim Petrobaltic w latach 70. XX w. wykonała badania sejsmiczne, grawimetryczne i magnetometryczne. W polskiej strefie ekonomicznej odkryto 3 złoża ropy naftowej oraz 4 złoża gazu ziemnego. Obecnie są eksploatowane dwa złoża ropy i gazu - B8 i B3. Złoża gazu B4 i B6 są przygotowane do eksploatacji. Ropa naftowa ze złóż bałtyckich jest ropą lekką z bardzo niską zawartością siarki i asfaltenów. Ropa z kilku otworów występuje jako kondensat węglowodorowy. W składzie gazu ziemnego dominują metan (70-90%) i ciężkie węglowodory (6-25%), azot (poniżej 5%), dwutlenek węgla (do 2%) oraz śladowe ilości helu i argonu. Koncesje LOTOS Petrobalticu na poszukiwanie i rozpoznawanie złóż ropy naftowej i gazu ziemnego obejmują 3 obszary o łącznej powierzchni 3177 km2 we wschodniej części terytorium morskiego RP. W 2019 r. wydobycie węglowodorów przez LOTOS Petrobaltic S.A. utrzymywało się na poziomie 4 575 baryłek ekwiwalentu ropy naftowej na dzień.

Zygmunt Jazukiewicz

 

 

Obecnie Lotos Petrobaltic eksploatuje 5 platform wiertniczych i eksploatacyjnych o różnych konstrukcjach, zdolnych do wierceń na głębokość do 7- 9 tys. m. Największa z nich ma opuszczane nogi 160 m, co wystarcza na tak płytkim morzu. Platforma eksploatacyjna zatrudnia przeciętnie ok. 100 osób. Platforma wydobywcza zaopatrzona jest m.in. w system separacji płynów złożowych, sprężania i przesyłu gazu, obróbki i zatłaczania wody morskiej, oczyszczania odseparowanej wody wydobywanej wraz z ropą i ponowne jej zatłaczanie oraz system energetyczny.

***

Na wyniesieniu Łeby i w jego bliskim sąsiedztwie znajdują się liczne struktury tektoniczne niezbadane, które mogą stanowić potencjalne pułapki złożowe węglowodorów. Możliwe są dalsze odkrycia, ale będą to złoża małe i średnie. W ostatnich latach Pomorze Zachodnie uznano jako perspektywiczne dzięki nowym metodom obrazowania sejsmicznego. PGNiG odkrył złoże Dargosław. Z kolei w południowej części strefy Koszalin - Chojnice odkryto ostatnio nowe akumulacje ropy i gazu w skałach i to tu mogą nas spotkać jeszcze niespodzianki.

Zasoby polskiego Bałtyku nie są więc zbyt okazałe. O możliwości eksploatacji decyduje jednak, zwłaszcza w tym przypadku nie tylko koncentracja złóż, ale przede wszystkim koszty i technologie wydobycia. A te, jak wiadomo, zmieniają się szybko.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Najstarsza platforma Lotosu "Petrobaltic"

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl