Implanty szyte na miarę


20-11-2021 17:49:10

Jedną z najczęściej występujących chorób zwyrodnieniowych stawów jest koksartroza, czyli zwyrodnienie stawu biodrowego. Postępujące niszczenie chrząstki stawowej powoduje jej starcie i utratę właściwości amortyzujących. Panaceum jest alloplastyka, czyli operacyjna wymiana uszkodzonego stawu na sztuczny.

Staw biodrowy

Najczęściej wszczepiana jest endoproteza stawu biodrowego, którą tworzą „głowa” kości udowej oraz panewka stawu biodrowego kości miednicznej. Wydrążona półkula umieszczana jest w kości biodrowej miednicy, gdzie był naturalny staw. Podczas operacji chora tkanka chrzęstna i kości biodra są zastępowane metalową lub ceramiczną „kulką”, a panewka - elementem w kształcie gniazda wykonanego ze stopów metali austenicznych z insertami polietylenowymi, ceramicznymi lub metalowymi. Ze względu na sposób umocowania endoprotezy w kości dzielimy je na bezcementowe, klejone cementem kostnym łączącym trzpień i panewkę z kością oraz hybrydowe: jeden element (najczęściej panewka) zakładany jest bezcementowo, natomiast drugi jest „klejony”. Rośnie udział endoprotez bezcementowych w ogólnej liczbie świadczeń endoprotezoplastyki stawu biodrowego: w 2005 r. stanowiły niecałe 46% wszystkich wszczepianych endoprotez, a w 2020 r. - ponad 83%. W przypadku endoprotezoplastyki stawu kolanowego nie obserwuje się tego rodzaju zmian – w 2020 r. 88% było cementowych.

Niestety, część implantów się obluzowuje bo nie do końca dopasowały się do kształtu kości udowej, a wielu pacjentom - ze względu na znaczące deformacje kości - klasyczna proteza stawu biodrowego nie pomoże. Idealnym rozwiązaniem są endoprotezoplastyki stawowe custom-made. Ich wielkość i kształt są nie tylko idealnie dostosowane do budowy anatomicznej pacjenta, ale również uwzględniają duże ubytki kostne. Przygotowanie takiego implantu biodra to wspólna praca lekarzy ortopedów i doświadczonych inżynierów.

21.01.2019 r. zespół Katedry i Kliniki Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego - Szpitalu Klinicznym Dzieciątka Jezus w Warszawie, pod kierunkiem prof. Pawła Małdyka, kierownika Kliniki, przeprowadził pierwszą w Polsce i jedną z pierwszych w Europie operację wszczepienia implantu endoprotezy stawu biodrowego custom-made.

Uczestniczący w operacji dr Paweł Łęgosz jest w Polsce pionierem wykorzystania implantów „szytych na miarę”, a kierowany przez niego Oddział Endoprotezoplastyki Kliniki Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu WUM stał się ośrodkiem referencyjnym leczenia za ich pomocą zaawansowanych zwyrodnień i ubytków pooperacyjnych. 

Tomograf i rezonans

Stworzenie protez dostosowanych do indywidualnych zmian i ubytków w obrębie kości pacjenta umożliwia - na podstawie standardowych badań obrazowych, jak tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny - druk 3D. Natomiast inżynierowie założonej w 2011 r. krakowskiej firmy MedApp stworzyli wirtualny model struktur anatomicznych pacjenta, protezy, zakresu koniecznego usunięcia tkanek oraz prawidłowego osadzenia implantu. Ich wizualizacja była dostępna dla operatorów podczas zabiegu dzięki wykorzystującemu rozszerzoną rzeczywistość (AI) urządzeniu holograficznemu HoloLens Microsoft. W każdym momencie chirurg mógł włączyć wirtualne modele i porównać je ze stanem rzeczywistym. A wykonywanie prostych gestów umożliwiało modyfikowanie obrazu, m.in. wyłączanie poszczególnych jego elementów, obracanie go i zmienianie rozmiaru.

Pół roku później operację wszczepienia implantu custom made przeprowadził dr n. med. Jacek Laskowski, specjalista ortopedii z Carolina Medical Center, który powiedział: – Tomografia komputerowa pacjenta pozwala wykonać trójwymiarowy obraz stawu biodrowego, na podstawie którego wykonywany jest komputerowy obraz endoprotezy. Kolejny krok to przygotowanie modelu implantu za pomocą drukarki 3D. Do pracy przystępują inżynierowie, którzy w specjalnym programie opracowują komputerowy obraz stawu, czyli Hip Plan. Na jego podstawie dobierany jest anatomiczny implant lub - jeśli to konieczne - produkowana jest indywidualna endoproteza.

Implanty custom-made są często jedyną szansą dla pacjentów do odzyskania bezbolesnej funkcji kończyny, podjęcia aktywności ruchowej, zawodowej, a nawet sportowej oraz zmniejszają ryzyko powikłań, m.in. obluzowania. Nic dziwnego, że coraz częściej są wszczepiane.

Kolano

W marcu br. prof. Paweł Małdyka uczestniczył w pierwszym w Polsce niekomercyjnym zabiegu endoprotezoplastyki pierwotnej stawu kolanowego z zastosowaniem spersonalizowanego implantu custom-made, wykonanym przez dr. Radosława Słowińskiego i lek. Łukasza Pulika na Oddziale Ortopedii i Endoprotezoplastyki Kliniki Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu SKDJ UCK WUM. Na podstawie badań obrazowych wykonanych na specjalnie kalibrowanych aparatach tomografii komputerowej w Zakładzie Radiologii Klinicznej UCK WUM, przy pomocy dedykowanego oprogramowania KNEE-PLAN, we współpracy szwajcarsko-francuskiej, zaprojektowano model stawu kolanowego w 3D oraz implant docelowy. Jednym z ich producentów jest łódzka firma Mediation. Niestandardowy implant ma odwzorować powierzchnie stawowe pacjenta oraz fizjologiczny ruch w stawie tak dokładnie, jak to tylko możliwe.

A w sierpniu zespół dr. hab. Pawła Łęgosza przeprowadził we współpracy z firmą MedApp zakończoną sukcesem kolejną operację implantacji endoprotezy poresekcyjnej stawu biodrowego z wykorzystaniem okularów do wirtualnej rzeczywistości.

Jerzy Bojanowicz

Zdjęcia: MedApp

 

Od lat w Polsce liderem we wszczepianiu endoprotezoplastyk stawów biodrowego i kolanowego jest Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny im. prof. Adama Grucy Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Otwocku.

***

W 2020 r. w Polsce wykonano 72 027 endoprotezoplastyk: 46 258 stawu biodrowego, 24 349 - kolanowego, 893 - ramiennego, 228 - łokciowego i 299 innego. (źródło: Centralna Baza Endoprotezoplastyk NFZ). Rok wcześniej wykonano ich 94 000, ale pamiętajmy, że 30.03.2020 r. wstrzymano przyjęcia pacjentów na zabiegi operacyjne wykonywane planowo, m.in. na endoprotezoplastykę dużych stawów.

***

W 2020 r. świadczenia endoprotezoplastyki stawowej realizowane były na podstawie umów zawartych przez Narodowy Fundusz Zdrowia z 285 świadczeniodawcami z terenu całego kraju. W ramach tych umów: 278 świadczeniodawców wszczepiało endoprotezy stawu biodrowego, 257 stawu kolanowego, 121 stawu ramiennego, 79 stawu łokciowego, 67 innego stawu. Największa liczba ośrodków realizujących w 2020 r. wymienione świadczenia znajdowała się w województwach śląskim i mazowieckim  (32, 31), a najmniejsza w lubuskim (7) i opolskim (9).

***

Największą liczbę zabiegów – 10 599 wykonano na terenie województwa mazowieckiego, a najmniejszą – 1 715 na terenie województwa opolskiego.  Świadczeniodawcy z województw: mazowieckiego, wielkopolskiego i małopolskiego zrealizowali łącznie 25 400 endoprotezoplastyk, czyli ponad 35% wszystkich zabiegów.

***

Od 2005 r. obserwuje się stały wzrost liczby i wartości świadczeń endoprotezoplastyki stawowej zrealizowanych przez świadczeniodawców w ramach umów zawartych z Narodowym Funduszem Zdrowia. W latach 2005-20 r. wykonano 942 513 świadczeń endoprotezoplastyki stawowej. W latach 2014–20 na endoprotezoplastykę stawu biodrowego i kolanowego wydatkowano prawie 8 mld zł. Największą dynamikę wzrostu obserwuje się w przypadku endoprotezoplastyk stawów: kolanowego, łokciowego i ramiennego.

***

Najliczniejszą grupę pacjentów, u których wykonano endoprotezoplastykę stawu biodrowego i kolanowego, stanowią osoby w przedziale wiekowym 60-69 lat. Chociaż w ostatnich latach coraz więcej wszczepów jest realizowanych również osobom w wieku 70-79 lat, to z analizy CBE wynika, że na przestrzeni 16 lat nie zmienia się w zasadniczy sposób struktura wieku pacjentów, u których wykonano endoprotezoplastykę stawową.   

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl