Recenzja PT: Prof. Roman Dzieślewski i współpracownicy


18-12-2021 17:13:00

Jednym z ważniejszych zadań Stowarzyszenia Elektryków Polskich (SEP) jest uchronienie od zapomnienia dorobku polskich twórców elektrotechniki. W 2021 r. minęło dokładnie 130 lat od utworzenia pierwszej na ziemiach polskich akademickiej Katedry Elektrotechniki, której twórcą na lwowskiej uczelni technicznej był młody, zaledwie 28-letni prof. Roman Dzieślewski, któremu poświęcono jedno z jubileuszowych wydawnictw SEP. Jego autorem jest prof. Jerzy Hickiewicz, a praca powstała przy współpracy z dr. Przemysławem Sadłowskim. Do jej wydania - oprócz SEP - przyczyniły się: Politechnika Opolska, Polskie Towarzystwo Elektrotechniki Teoretycznej i Stosowanej, Komitet Elektrotechniki PAN oraz Sekcja Historii Nauk Ścisłych i Techniki Instytutu Historii Nauki Polskiej PAN.

Rok 1891 uważny jest za ważną cezurę pierwszego już praktycznego zastosowania zdobyczy nauki o zjawiskach elektrycznych. W roku tym stworzono we Lwowie silny ośrodek naukowy w dziedzinie elektrotechniki. Z Politechniki Lwowskiej, której w późniejszym czasie rektorem został właśnie  prof. R. Dzieślewski, wywodzą się wybitni elektrotechnicy polscy, m.in.: Gabriel Sokolnicki, Kazimierz Idaszewski i Kazimierz Drewnowski, czy Stanisław Fryze. Grono uczniów i współpracowników prof. R. Dzieślewskiego przedstawione zostało w książce. A wśród nich przywołano postać dziś zupełnie zapomnianą – doc. Franciszka Dobrzyńskiego, konkurenta R. Dzieślewskiego do stanowiska kierownika katedry elektrotechniki.

Był on autorem pierwszego polskiego podręcznika z tej dyscypliny wiedzy, zatytułowanego „Prądy zmienne” (wyd. we Lwowie w 1892 r.) i to on wygłosił w roku akademickim 1888/89 pierwszy wykład z elektrotechniki w języku polskim. Język polski był we lwowskiej uczelni językiem wykładowym. Uznając potrzebę kształcenia inżynierów dla przyszłej odrodzonej Polski, przyszły jej prezydent, prof. Ignacy Mościcki przyjął w 1912 r. propozycję objęcia katedry elektrotechniki technicznej i chemii fizycznej. Ze Szwajcarii, gdzie przez wiele lat pracował naukowo przysłał nieodpłatnie potrzebną aparaturę i zorganizował uczelniane laboratorium. W 1925 r. został wybrany rektorem Politechniki Lwowskiej.

Książkę wzbogacają bardzo liczne fotografie oraz cenne archiwalia, w tym trudno dostępne dokumenty. Opublikowano m. in. „Sprawozdanie w sprawie budowy kolei elektrycznej w mieście Lwowie” autorami którego w 1892 r.  byli R. Dzieślewski  i J. Hohenberg. Książka jest uzupełniona obszernym streszczeniem w języku angielskim, zwiększając w ten sposób krąg jej czytelników.

Prof. R. Dzieślewski był nie tylko jednym z pionierów nauczania elektrotechniki na poziomie akademickim w Europie Środkowo-Wschodniej, organizatorem pierwszego polskiego uczelnianego laboratorium z tego przedmiotu, a także akademickiego podręcznika do jego nauczania. Był też jednym z pierwszych twórców polskiego słownictwa elektrotechnicznego. Odnotujmy również,  że z inicjatywy SEP w 2012 r. odrestaurowano grobowiec prof. R. Dzieślewskiego  na Cmentarzu Łyczakowskim. A 2013 r. ustanowiono w SEP Rokiem prof. R. Dzieślewskiego.

Książka jest wartościowym przyczynkiem,  dokumentującym pionierski okres w rozwoju elektrotechniki. Dziedziny stanowiącej fundament innych nowopowstających dyscyplin: elektroniki, informatyki, transportu elektrycznego, czy telekomunikacji, stając się tym samym niezmiernie ważnym wyznacznikiem postępu współczesnej cywilizacji, podstawą jej dokonań i sukcesów gospodarczych.

Lekturę tej książki należy polecić nie tylko studentom studiów doktoranckich z elektrotechniki, ale wszystkim Czytelnikom, którzy są zainteresowani tworzeniem polskiego szkolnictwa technicznego w II połowie XIX w. i jego rozwojem w XX w.

Marek Bielski

Jerzy Hickiewicz, Roman Dzieślewski. Pierwszy polski profesor elektrotechniki i jego współpracownicy, ss. 280.  Wyd.  MS Opole.  ISBN 978-83-61915-49-2.

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl