Polskie aparaty fotograficzne (1953-1985)


25-07-2021 15:51:44

Montaż, pierwszego w Polsce po II wojnie światowej, polskiego aparatu fotograficznego „Start I” zakończono krótko przed północą 28 grudnia 1953 r. w nowo wybudowanych Warszawskich Zakładach Kinotechnicznych. Model przedprodukcyjny wykonano w sposób rzemieślniczy, składając ręcznie 4 aparaty z 5 kompletów części. Ten ostatni komplet części posłużył jako wzorzec do wytworzenia kolejnych części i uruchomienia produkcji seryjnej. Na okładce katalogu pracownicy Warszawskich Zakładów Kinotechnicznych w pochodzie 1-majowym (1954 r.) z makietą aparatu „Start”. Model „Start I” produkowano w latach 1954-1960 z niewielkimi zmianami kosmetycznymi.

W 1956 r. opracowano prototyp najbardziej zaawansowanego technologicznie aparatu z tej rodziny - „Start II”, który reklamowano jako sprzęt dla zawodowców. Miał on początkowo nazywać się „Duoflex”, jednak z uwagi na znaczną wartość handlowo-marketingową nazwy „Start” zdecydowano o jej pozostawieniu i dodaniu cyfry „II”. Aparaty „Start II” produkowano w latach 1959-1963. Z uwagi na złożoną konstrukcję produkcja „Start II” napotykała znaczne trudności, a wyższa cena i częsta zawodność tego aparatu powodowały, że nie sprostał on oczekiwaniom producenta. W efekcie doprowadziło to do opracowania jeszcze w 1959 r. nowego, bardziej uproszczonego modelu aparatu „Start B”, który produkowano w latach 1960-1968. Była to bardzo udana konstrukcja, ciesząca się dużym zainteresowaniem odbiorców krajowych i zagranicznych. Aparat pod nazwą „Universa Uniflex 66” sprzedawała RFN-owska sieć handlowa Universa Fototechnik GmbH w Rastatt i z oznaczeniem „Noco-Flex” holenderska firma Noordhuis & Co.

Następnymi aparatami były bardzo tanie (240 zł, a po obniżce 192 zł) i wytwarzane w dużych ilościach, cieszące się powodzeniem zwłaszcza wśród młodzieży, aparaty bakelitowe „Druh”. Montaż prototypu ukończono 15 sierpnia 1955 r., a produkcja seryjna ruszyła już 31 grudnia tego roku, która trwała do ok. 1960 r. Charakterystyczną cechą modelu I był wysoki wizjer. W następnych modelach wizjer został obniżony i przystosowany do montażu sanek do mocowania lampy błyskowej. Przejściowy model „Druh II” montowano do czasu uruchomienia w 1960 r. produkcji kolejnego III modelu „Druh Synchro”. Właśnie „Druh” zapoczątkował tradycję produkcji tanich, popularnych aparatów dla fotoamatorów, trwającą do końca istnienia zakładów. „Druh” był jedynym aparatem Warszawskich Zakładów Foto-Optycznych produkowanym z bakelitu.

W 1956 r. wykonano w WZFO prototypy  nowego aparatu „Fenix I”, a ich seryjną produkcję uruchomiono w 1958 r., która trwała do 1966 r. Jeszcze w 1958 r. wykonano prototyp kolejnego modelu „Fenix II”, którego wdrożono do produkcji już w następnym roku i montowano do 1966 roku. Aparaty „Fenix” były pierwszymi produkowanymi w Polsce aparatami na film małoobrazkowy. Kolejny model III (ok. 1961 r.) aparatu otrzymał oznaczenie „Fenix Ia” i zgodnie z założeniami miał być aparatem o wyższych parametrach technicznych, wyposażonym w wysokiej klasy obiektyw „Kobar” oraz ulepszony wizjer. Polskie Zakłady Optyczne, po wyprodukowaniu zaledwie kilku egzemplarzy tych obiektywów, nie podjęły się ich seryjnej produkcji i w efekcie zaniechano produkcji aparatów „Fenix Ia”. Konstruktorzy nie ustawali w poszukiwaniach nowych rozwiązań i opracowali model IV, który nazwano „Fenix Ib”. Był to unowocześniony model aparatu  „Fenix I”, który nie miał mechanizmu umożliwiającego, po naświetleniu, przewinięcie filmu z powrotem do kasety. Film przewijano z kasety do kasety. To rozwiązanie popularne w Polsce, nie było znane na rynku zachodnim, na który aparat przeznaczono. Konstruktorzy wyposażyli aparat w mechanizm powrotnego zwijania filmu oraz dodatkowo w zmodernizowany, wyposażony w soczewkę, celownik ze znacznikami paralaksy. W katalogu autor prezentuje aż 9 modeli aparatów „Fenix”. Ostatnie modele z tej rodziny aparatów – napisał Mariusz Jedynak we wstępie do katalogu – Fenixy serii S, wyposażone w świetną migawkę i obiektywy, mogły, gdyby dano im szansę uruchamiając produkcję, zrewolucjonizować rodzimy rynek aparatów fotograficznych.

Bardzo oryginalną i nowatorską budowę miały polskie aparaty „Alfa” – jedne z najładniejszych aparatów fotograficznych jakie kiedykolwiek wyprodukowano nie tylko u nas ale i na świecie. Oryginalny kształt zewnętrzny aparatu, odbiega całkowicie od dotychczas spotykanych, standardowych rozwiązań konstrukcyjnych. Prototyp tego aparatu wykonano w 1959 r., a seryjną produkcję uruchomiono po 3 latach. Natomiast trwały prace nad jego modernizacją i w 1963 r. rozpoczęto wytwarzanie zmodernizowanego modelu „Alfa 2”. Szkoda tylko, że wyglądowi tych aparatów nie dorównywała jakość przyczyniająca się do szybkiego zaprzestania ich produkcji w 1968 r. Tego samego nie można odnieść do aparatów „Ami”, przeznaczonych dla najmłodszych amatorów fotografowania.

Pierwszy model „Ami” wprowadzono do sprzedaży w 1965 r. Zaledwie po kilku miesiącach można było kupić drugi model „Ami 2” o znacznie lepszych parametrach od poprzednika. Te aparaty produkowano przez ponad 20 lat, bez większych zmian konstrukcyjnych. Najdłużej przetrwał trzeci model „Ami 66”, wprowadzony do produkcji w 1969 r. opuszczał fabrykę do połowy lat 80., jako ostatni aparat fotograficzny produkowany seryjnie. Charakterystycznym elementem każdego aparatu „Ami” była mała plakietka z wizerunkiem psa. W początkowych latach produkcji naklejano metalowe plakietki emaliowane (produkowane przez Mennicę Państwową), a później – wykonane z tworzywa sztucznego. Pod koniec lat 60. XX wieku opracowano w Warszawskich Zakładach Foto Optycznych nową konstrukcję aparatu fotograficznego, który miał zastąpić bardzo popularne wśród młodzieży aparaty średnio formatowe „Druh” oraz „Ami”. Ostatecznie nie doszło do seryjnej produkcji tego prototypu, a po modernizacji aparatu „Ami” uruchomiono seryjną produkcję „Ami 66”.

Bezkonkurencyjny był pierwszy model aparatu „Start”, który z niewielkimi zmianami konstrukcyjnymi wytwarzano nieprzerwanie przez 30 lat, aż do 1983 r. W tym okresie Warszawskie Zakłady Kinotechniczne zmieniły profil produkcji i zostały przemianowane na Warszawskie Zakłady Foto-Optyczne, zajmujące się wytwarzaniem sprzętu do wyposażenia ciemni, głównie powiększalników. W 1968 roku na skutek nieprzemyślanej decyzji politycznej – stwierdza autor katalogu – Warszawskie Zakłady Foto-Optyczne przejęte zostały przez Polskie Zakłady Optyczne. Pokłosiem tej decyzji było wstrzymanie wszelkich prac rozwojowych związanych z nowymi konstrukcjami aparatów. Istotniejsza bowiem, w nowym systemie organizacyjnym zakładu, była produkcja sprzętu optycznego przeznaczonego dla wojsk Układu Warszawskiego niż produkcja fotooptyczna, a produkcja aparatów fotograficznych w szczególności.

Katalog prezentuje aparaty fotograficzne wytwarzane w Warszawie oraz aparaty „Druh”, których produkcję przeniesiono do Zakładów Chemicznych Przemysłu Terenowego w Brzozowie (dawne województwo krośnieńskie) pod koniec lat 60. Autor katalogu opatrzył aparaty aż 6 „skalami rzadkości” kierując się liczbą wyprodukowanych egzemplarzy: 1 szt.; 2-5; 6-100; 101-1000; 1001-10 000; powyżej 10 000.

Piotr Matejuk, Bronisław Hynowski

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl