Z historii Towarzystw Technicznych (20). Integracja inzynierów i techników pod zaborami


25-07-2021 20:44:30

Na ziemiach polskich, pod władaniem trzech zaborców, powstawały różnego rodzaju organizacje grupujące polskich inżynierów i techników, dążące do wzajemnych kontaktów i współpracy. Dążenia te wynikały zarówno z przesłanek patriotycznych jak i rozumienia potrzeb zawodowych m. in. w trosce o jednolitą polską terminologię techniczną,  rozpatrywanie problemów rozwoju techniki i przemysłu w skali ziem polskich. Mimo ponad wiekowej okupacji oraz istniejących niekorzystnych warunków, wierzono w odrodzenie Polski.

Polscy inżynierowie i technicy z różnych krajów starali się utrzymywać wzajemne kontakty i osiągali znaczące rezultaty w dziedzinie techniki. Polacy mieszkający we Francji i Wielkiej Brytanii uzyskali w 1832 r. łącznie aż 425 patentów, które zgłosiło 170 wynalazców. Z inicjatywy poszczególnych środowisk technicznych organizowano m.in. zjazdy techników polskich, w których uczestniczyli również polscy inżynierowie i technicy pracujący w innych państwach: Europy, Azji, Afryki i Ameryki. l Zjazd Techników Polskich odbył się w Krakowie w dniach 8-10 września 1882 r. z inicjatywy Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie. W Zjeździe uczestniczyło ponad 300 osób przybyłych z terenów trzech zaborów oraz inżynierowie polscy pracujący w innych krajach. Podstawową tematyką było: szkolnictwo techniczne, terminologia techniczna, problemy literatury technicznej, tworzenie muzealnictwa przemysłowego i ochrony zabytków. Po 4 latach zorganizowano II Zjazd Techników Polskich we Lwowie w dniach 3-6 października 1886 r., z udziałem ponad 200 uczestników.

Po przerwie trwającej 8 lat zorganizowano rówież we Lwowie  III Zjazd Techników Polskich w dniach  8-11 lipca 1894 r., w którym wzięło udział ponad 430 osób. Wygłoszone zostały m. in. referaty: Stanisława Szczepanowskiego „Znaczenie przemysłu wielkiego dla Galicji” i Edmunda Libańskiego „Technika wobec kwestii społecznych”. Niezwykle istotną była podjęta uchwała, powołująca Stałą Delegację do zapewnienia realizacji postanowień Zjazdu. Uchwała ta stworzyła zaczątki form organizacyjnych do systematycznej współpracy polskich stowarzyszeń technicznych.

Kolejny IV Zjazd Techników Polskich zorganizowano w Krakowie w dniach 8-10 września 1899 r., z udziałem 350 uczestników. Obradowano na posiedzeniach plenarnych oraz w 8 sekcjach: inżynierskiej, budowlanej, mechanicznej, oświetleniowej, technologii chemicznej, górniczej, przemysłowej oraz spraw zawodowych i wykształcenia technicznego. Po 11-letniej przerwie, spowodowanej głównie zakończonymi niepowodzeniem staraniami zorganizowania Zjazdu w Warszawie, odbył się we Lwowie V Zjazd Techników Polskich w dniach 8-11 września 1910 r. W obradach wzięło udział 450 uczestników, którzy wysłuchali ponad 60 referatów na posiedzeniach plenarnych i w 8 sekcjach. Sprawy szkolnictwa, terminologii, tłumaczeń dzieł naukowych i ekonomii przemysłu omawiano w trakcie obrad sekcji ogólnej. Realizację wniosków powierzono stałej Delegacji.

Zaledwie 2 lata później zorganizowano VI Zjazd Techników Polskich w Krakowie w dniach 11-15 września 1912 r., w którym uczestniczyło ponad 550 osób, przede wszystkim z zaborów austriackiego i rosyjskiego. Zjazd ten zorganizowano w formie równolegle obradujących zjazdów branżowych. Przewidziano jedynie wspólną Sekcję Ogólną, której program obrad obejmował problemy m.in.: szkolnictwa, terminologii, muzeów przemysłowych i instytutów popierania przemysłu, doskonalenia kadr inżynierskich. Najważniejszą uchwałą Zjazdu była decyzja o utworzeniu Rady Zjazdów i Zrzeszeń Techników Polskich, organu stałego, którego powołanie stanowiło widoczny krok w kierunku koordynacji działalności polskich stowarzyszeń technicznych.

Dopiero po kolejnych 5 latach udało się zorganizować VII Zjazd Techników Polskich w Warszawie w dniach 12-15 kwietnia 1917 r. Zjazd, zorganizowany staraniem warszawskiego Stowarzyszenia Techników, odbywał się w okresie, gdy trwały jeszcze na wszystkich frontach działania l wojny światowej. Dlatego organizatorzy nazwali spotkanie Nadzwyczajnym Zjazdem Techników Polskich. Mimo trudności komunikacyjnych na Zjazd przybyło aż 850 osób, z czego ponad 270 spoza Warszawy. Bogaty program obrad, zawierający ponad 70 referatów, odpowiadał potrzebom chwili, obejmował szeroki zakres zagadnień ogólnotechnicznych i branżowych. Dominowały problemy odbudowy kraju, rozwoju jego przemysłu i komunikacji. W podjętych uchwałach postulowano m.in. opracowanie przepisów regulujących budownictwo, pomiary kraju, gospodarkę mieszkaniową. Szczególną uwagę zwrócono na potrzebę elektryfikacji kraju, rozwój przemysłu maszynowego i przemysłu gazowniczego, zwiększenie produkcji materiałów budowlanych.

Zaledwie 5 miesięcy po VII Zjeździe Techników Polskich w Warszawie, Stowarzyszenie Techników Polskich w Rosji zorganizowało ZJAZD TECHNIKÓW POLAKÓW W  MOSKWIE w dniach 23-28 września 1917 r. Wobec warunków chwili główna uwaga zwrócona została na sprawy ogólne, dotyczące roli Polaków w Rosji, stosunku polskiej techniki do Rosji oraz spraw przyszłego rozwoju techniki w Polsce. Szczególną uwagę zwrócono na handel techniczny i dlatego wszyscy handlowcy, pracujący w technice i nie tylko mieli wstęp na Zjazd. W dziale Ogólnym rozpatrywano sprawy następujące: a) stanowisko technika Polaka w Rosji (projekt ustawy Stowarzyszenia), b) postulaty, dotyczące przyszłego wykształcenia technicznego w Polsce, c) wydawnictwa techniczne polskie, d) stanowisko zarobkowe techników. W dziale Przemysłowo-technicznym: a) stan i rozwój przemysłu na ziemiach polskich, b) niewyzyskane lub słabo wyzyskane bogactwa przyrodzone polskie, c) planowa organizacja przemysłu polskiego po wojnie. W dziale Handlowo-technicznym: a) rola Polski w pośrednictwie handlowym między zachodem a wschodem, b) zależność polskiego przemysłu od obcych źródeł dostawy i rynków zbytu, c) stan, rozwój i znaczenie dróg lądowych i wodnych w Polsce.

                  Oprac.: Bronisław Hynowski

 

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl