Jakie są relacje ekologii i ekonomii w rzeczywistości? Jak realnie, układają się na gruncie praktyki społecznej i gospodarczej? W kontekście lokalnym, regionalnym i globalnym?
Na te pytania stara się odpowiedzieć prof. Tomasz Żylicz, autor książki Ekonomia i środowisko nagrodzonej, w tegorocznej edycji konkursu Technicus organizowanego przez FSNT NOT, wydanej przez Wydawnictwo Czasopism i Książek Technicznych SIGMA-NOT. W publikacji są podjęte zagadnienia, ważne społecznie i gospodarczo. Autor zadbał o fakty w sposób komunikatywny i budzący zainteresowanie Czytelnika.
Prof. Tomasz Żylicz, wieloletni współpracownik miesięcznika Aura i jej felietonista, omawia aktualne dylematy ekologii, nie stroniąc, od zagadnień trudnych, czy wręcz kontrowersyjnych, a wymagających natychmiastowego rozwiązania. Książka, łączy dogłębną wiedzę ekonomiczną, z praktycznymi obserwacjami z polityki i obszaru wdrożeń. Dzięki formie esejów, autor może szybko przechodzić od teorii do przykładów, co czyni tekst użytecznym, zarówno dla osób „praktykujących politykę środowiskową” (w tym polityków), jak i dla studentów, czy urzędników różnych szczebli.
Praktycy i decydenci otrzymująkonkretne rekomendacje instrumentów (podatki, ETS, instrumenty finansowe) i uwagi o ich implementacji. Książka jest również niezbędna dla studentów oraz… ich wykładowców, inspirując do przygotowania zajęć z ekonomii środowiska, ilustrowanych, ciekawymi i przystępnymi przykładami.
Czytelnik może się także dowiedzieć jaka jest rola ekonomii w ochronie środowiska. To ekonomia pomaga odpowiedzieć na pytania: które działania przynoszą największy efekt przy danym budżecie?; jak porównać koszty i korzyści różnych interwencji? Autor opisuje, jak stosować proste ramy: koszt efektywności i analizę kosztów społecznych, by ustalać priorytety oraz wskazać różnice między instrumentami i ich konsekwencjami w praktyce.
Czytelnik otrzymuje skondensowane informacje o znaczeniu mechanizmów rynkowych i finansowych i w ten sposóbdowiaduje się, jak w praktyce działają zielone obligacje, blended finance, czy mechanizmy de‑risking. Ważną funkcję w budowaniu solidnej wiedzy o roli ekonomii w ekologii, spełniają wiarygodne dane. Autor podkreśla, że bez solidnego monitoringu, raportowania i weryfikacji (MRV) polityki projekty tracą wiarygodność. Publikacja udowadnia, że świat można analizować trafnie dopiero wtedy, kiedy porzuci się stereotypy. Autor wyjaśnia dlaczego, ekonomia, nie może być uważana za wroga ochrony przyrody. Takie zdanie ma bowiem wielu ekologów! A treść tych esejów pokazuje, że właśnie ekonomia, dostarcza narzędzi do efektywnego użycia ograniczonych zasobów. Służy ona do projektowania instrumentów, minimalizujących szkody, przy zagwarantowaniu maksymalnych korzyści środowiskowych.
Ekolodzy często koncentrują się na skuteczności działań, mniej na ich koszcie. Prof. Żylicz przypomina, że porównanie kosztu jednostkowego redukcji (np. tCO₂/PLN), pomaga wybrać działania o największym wpływie przy dostępnych funduszach. Nie do pominięcia jest też fundamentalna rola instrumentów rynkowych w pozyskiwaniu środków finansowych. Dla wielu ekologów rynki i instrumenty finansowe są podejrzane; książka pokazuje, że jednak odpowiednio zaprojektowane mechanizmy (zielone obligacje, płatności za usługi ekosystemowe) mogą przynieść korzyści finansowe, których brakowało dotąd projektom ochrony przyrody.
Autor stara się pokazać, że finansowanie jest tak samo ważne, jak projekt techniczny, oraz że wymaga zdobycia odpowiedniej wiedzy. Dla praktyków ochrony środowiska ważne jest, by projekty miały mierzalne KPI oraz dobre mechanizmy raportowania, co zwiększa zaufanie darczyńców, inwestorów i społeczeństwa.
Książka nie jest klasycznym poradnikiem, ale zbiorem felietonów, a jednocześnie doskonale spełnia rolę edukacyjną i czysto praktyczną. Argumentacja oparta na kosztach i efektach woparciuo teksty z tego zbioru, na pewno przydadzą się w dialogu z władzami, przy przedstawianiu szczegółowych analiz porównania koszt‑efekt (np. koszt redukcji 1t. CO₂). Książka jest cenna, bo umiejętnie przekształca ekonomiczne idee w praktyczne narzędzia do ochrony środowiska. Czytelnicy zyskują nie tylko wiedzę teoretyczną, lecz przede wszystkim umiejętność stosowania ekonomii do wyboru, finansowania i oceny działań. Ekolodzy, którzy dotąd koncentrowali się głównie na wartościach przyrodniczych, mogą z tej lektury wynieść konkretne metody i argumenty, zwiększające skuteczność ich działań, w realnym świecie polityki i finansów. Wiarygodność prezentowanych tez, wzmacnia bogactwo podawanych przykładów praktycznych. Autor korzysta bowiem z doświadczeń polskich i międzynarodowych, co daje czytelnikowi możliwości samodzielnego odniesienia się do realnej sytuacji w skali globalnej i lokalnej. I temu właśnie, służy publikacja Ekonomia i środowisko, którą cechuje naukowa precyzja, ale również atrakcyjny przekaz. Autor nie stroni od anegdot ułatwiających zrozumienie trudnych zagadnień.
Dla szerokiego grona czytelników (w tym praktyków, urzędników, studentów) publikacja będzie stanowić cenne źródło refleksji i argumentów. Po lekturze tej książki, którą gorąco polecam, uświadamiamy sobie konieczność integracji naukowych teorii z kontekstem politycznym.
Marek Bielski
